Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Điểm qua những vấn đề gay góc nhất của thế giới trong 2020

Năm 2020 khép lại Thập kỷ thứ 2 của thế kỷ 21 với hàng loạt những thách thức và xáo trộn. Đây cũng là năm "đầy kịch tính", khởi đầu với nguy cơ nổ ra chiến tranh khu vực sau khi Mỹ ám sát tướng Iran Qassem Soleimani, để rồi bị lấn át bởi đại dịch Covid-19, với gần hai triệu nạn nhân cho đến nay. Năm 2021 chờ đón thế giới với những thách thức và cơ hội rõ ràng hơn cho dù vẫn còn nhiều bất ổn tiềm tàng.

Một trong số đó là phong trào chống phân biệt chủng tộc và bạo lực nhắm vào người gia màu (Black Lives Matter) dậy sóng, sau khi công dân Mỹ da đen George Floyd thiệt mạng khi bị cảnh sát Hoa Kỳ giam giữ. Nguồn: bbc.com

1. Đại dịch Covid-19 trở thành một trong những thách thức lớn nhất trong lịch sử nhân loại. Covid-19 đặt loài người trong cuộc khủng hoảng với hơn 84 triệu người nhiễm, gần 2 triệu người chết, 9/10 trẻ em bị ảnh hưởng học tập, hầu hết các quốc gia đều thực hiện lệnh cấm đi lại, hàng chục ngàn thành phố bị phong tỏa. Đời sống xã hội đảo lộn, an ninh của mỗi quốc gia cũng như an toàn của mỗi người dân bị thách thức (bất bình đẳng xã hộ bộc lộ sâu sắc, căng thẳng chủng tộc, sắc tộc, ngành nghề gia tăng...).

2. Biến đối khí hậu để lại những dấu ấn nặng nề: Từ lũ lụt ở Châu Á, nạn châu chấu ở Châu Phi, hiện tượng thời tiết bất thường ở Châu Âu và Châu Mỹ. Trung Quốc và Ấn Độ trải qua mùa mưa với lượng mưa cao khác thường trong 2 năm liên tiếp. Núi lửa, cháy rừng khiến các nhà hoạt động môi trường vô cùng quan ngại. Cháy rừng tại Úc (Riêng trong tháng 1/2020) đã thiêu trụ 80.000 ha khiến hàng chục ngàn người mất nhà cửa, điều đáng nói là vụ việc này xảy ra ngay trong năm La Nina vốn gắn với mưa nhiều và nhiệt độ thấp. 9,639 vụ cháy rừng liên tiếp tại California trong năm 2020  là một trong những năm cháy rừng nghiêm trọng nhất trong lịch sử của Mỹ. Biến đổi khí hậu đang làm trái đất nóng lên, đất rừng cũng như đất trồng trọt khô nhanh hơn; do đó, tần suất cũng như mức độ nghiêm trọng của cháy rừng sẽ ngày càng gia tăng.

3. Kinh tế trong năm 2020 bị tác động nặng nề, kinh tế toàn cầu trong trạng thái suy thoái sâu nhất trong lịch sử kể từ đại khủng hoảng 1929-1933: (i) Hạn chế đi lại, lockdown, dãn cách xã hội khiến các ngành kinh tế có tiếp xúc trực tiếp tê liệt, (ii) Các gói cứu trợ của chính phủ khiến nợ công gia tăng, (iii) Thất nghiệp vì Covid-19 vượt xa mức thất nghiệp trong khủng hoảng tài chính 2008-2009 và khủng hoảng nợ công 2011-2013, (iv) Điểm đáng chú ý là sự biến động trong tương quan giữa các ngành kinh tế. Lần đầu tiên từ 1928, tháng 8/2020, Exxon Mobil không còn nằm trong nhóm Dow Jones Industrial Average. Cũng trong tháng này, tỷ trọng của các công ty oil &gas là nhỏ nhất trong số các ngành cấu thành chỉ số S&P 500. Đây là thay đổi rất lớn kể từ mốc in 2008 khi các công ty năng lượng có tỷ trọng thứ 2 quyết định chỉ số S&P500 (chỉ sau các công ty công nghệ - information technology). 

4. Khoa học công nghệ trước sức ép, thách thức lớn và tiếp tục có phát triển quan trọng: (i) kỷ lục được xác lập khi vắc-xin phòng Covid-19 được tạo ra trong 8 tháng (thông thường từ 2-5 năm cho phát triển và nghiên cứu vắc-xin và phải mất 10 năm mới hoàn thiện vắc-xin ), (ii) Phần lớn các nghiên cứu trong năm 2020 đều kết luận trên mặt trăng có nước. Đây là cơ sở và là động lực quan trọng khiến mặt trăng trở thành tâm điểm của các nghiên cứu không gian. Trung Quốc đạt mốc rất cơ bản khi lần đầu tiên mang hơn 2kg mẫu phẩm đất/đá từ mặt trăng về trái đất (tàu Chang'e -5).

Quan hệ quốc tế trong năm 2020 cho thấy: (i) khoảng trống trong vai trò dẫn dắt ở tầm toàn cầu ( Mỹ co lại, tập trung bầu cử và xử lý xáo trộn nội bộ khi biểu tình, bạo loạn gia tăng; WHO mất uy tín và khả năng dẫn dắt cộng đồng quốc tế ứng phó Đại dịch…); (ii) các nước tranh thủ khoảng trống này, mạnh bạo hơn, đẩy cao hơn lợi ích của mình, phá bỏ thông lệ, thậm chí cả trật tự khu vực (Mỹ loại bỏ tướng Soleimani của Iran trên đất Iraq; bỏ qua Palestin thúc đẩy Israel và một số nước Ả-rập tại khu vực thiết lập quan hệ ngoại giao; sẵn sàng răn đe, thậm chí trừng phạt các nước để thu về các lợi ích nhất là kinh tế. Trung Quốc gia tăng hoạt động tại các diễn đàn quốc tế và khu vực, mạnh tay hơn trong vấn đề Hồng Công và Đài Loan…); (iii) Bên cạnh các sản phẩm/bí quyết công nghệ cao, đất hiếm thì đồ bảo hộ, phòng chống Covid-19 cũng như vắc-xin đã trở thành công cụ điều tiết đối ngoại. Đáng chú ý, Chủ nghĩa đa phương đã bị thử thách nghiêm trọng trong 2020. Với xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc, hệ thống đa phương đã bị thử thách nghiêm trọng. Từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đến Tổ chức Thương mại Thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới đến cơ chế kiểm soát vũ khí hạt nhân, và rất nhiều cơ chế khác sẽ là nạn nhân tiềm tàng của trật tự quốc tế mới. Tất cả những thách thức lớn nhất của thế kỷ XXI đều mang tính xuyên quốc gia. Từ đại dịch đến biến đổi khí hậu, từ kỹ thuật số đến phổ biến vũ khí hạt nhân, tất cả các mối đe dọa mà chúng ta phải đối mặt đều cần đến chủ nghĩa đa phương và hợp tác quốc tế.

Cùng với đó, xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc không chỉ có theo lĩnh vực mà còn mang ý nghĩa chính trị - tư tưởng rộng hơn. Nói cách khác, xung đột giữa Washington và Bắc Kinh không chỉ là xung đột về thuế quan thương mại và 5G, quyền kiểm soát Biển Đông hay các quyền tự do chính trị ở Hồng Công hay Đài Loan. Mỗi tranh chấp lĩnh vực này đều che giấu một xung đột ý thức hệ rộng lớn. Chúng ta cũng không thể nói rằng các nền dân chủ tự do hiệu quả hơn các hệ thống chính trị khác trong việc đối mặt với những thách thức hiện sinh như đại dịch. Cho đến nay Trung Quốc đã chứng tỏ hiệu quả hơn Mỹ trong việc chống lại Covid-19, các nền dân chủ như Đài Loan, Hàn Quốc và New Zealand cũng vậy. Trong khi đó các nền dân chủ ở Mỹ và Châu Âu đã không phát huy được trong năm qua.

Riêng Châu Âu, với việc thông qua ngân sách EU và thỏa thuận thương mại và hợp tác giữa EU và Anh, chấm dứt một Brexit gần 5 năm đầy căng thẳng, Châu Âu nhìn về tương lai một cách tự tin hơn. Cuộc chiến phân phối vắc-xin công bằng và hiệu quả, không chỉ ở Châu Âu mà trên toàn thế giới, chỉ mới bắt đầu, bị cản trở bởi sự ích kỷ quốc gia, việc quản trị kém hiệu quả và những bất ổn về y tế. Thách thức của gói kích thích tài chính EU với tên gọi Next Generation EU vẫn còn phía trước: đã rất khó đạt được thỏa thuận về ngân sách Châu Âu nhưng còn khó hơn là việc đảm bảo rằng các khoản tiền phân bổ được chi tiêu hợp lý, không chỉ để phục hồi kinh tế xanh và kỹ thuật số mà còn tạo ra sự tăng trưởng và đoàn kết trong EU.

5. Sức mạnh quân sự trong năm 2020 so với 2019 (tính trên 50 tiêu chí của tổ chức Global Firepower) có 3 điểm đáng chú ý: (i) 4 vị trí đứng đầu vẫn là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ với điểm số sức mạnh gia tăng; (ii) khu vực Tây Âu, trong khi Đức, Italia, thăng hạng; Anh giữ nguyên vị trí thứ 8 thì Pháp (dù được đánh giá mạnh nhất khu vực Tây Âu) tụt 2 bậc từ thứ 5 xuống vị trí thức 7; (iii) Tương quan sức mạnh quân sự của các nước lớn của Châu Á trên bản đồ thế giới đều được duy trì hoặc cải thiện. Nhật và Hàn Quốc thăng hạng, vượt Pháp, Anh nắm giữ vị trí thứ 5&6. Pakistan và Úc duy trì vị trí 15&19; (iv) Trong khối ASEAN, Indonesia được đánh giá có sức mạnh quân sự lớn nhất, giữ vị trí 16, Việt Nam tăng từ 23 của năm 2019 lên 22, Thái Lan không được xếp hạng trong năm 2019 đã giữ vị trí 23 trong năm 2020. Điều này phản ảnh quan ngại về an ninh của các nước trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

6. Trong năm 2021, những thử thách nhiều nhưng cơ hội cũng rất lớn. Một là, cơ hội khởi động lại dự án Châu Âu thông qua sự đoàn kết chính trị mới, một bước tiến trong hội nhập kinh tế và một câu chuyện mới về một Châu Âu xanh, kỹ thuật số và tự chủ chiến lược. Hai là, để hồi sinh chủ nghĩa đa phương thông qua tình bạn mới được thiết lập với Mỹ của Joe Biden, nhằm mục đích tăng cường các liên minh cũ cũng như tái tham gia vào quản trị toàn cầu. Và cuối cùng, cơ hội lắng nghe những tiếng nói từ các phong trào quốc tế hiện nay, từ "Fridays for Future" cho đến "Black Lives Matter", để giải quyết những bất bình đẳng và bất công về xã hội, kinh tế, thế hệ, địa lý, dân tộc đang tồn tại hiện nay./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Kết quả thực hiện công tác kiểm soát thủ tục hành chính, cơ chế một cửa, một cửa liên thông năm 2020 trên địa bàn tỉnh Tiền Giang    15/01/2021
Hướng về quan hệ Trung - Anh năm 2021: bạn bè hay đối thủ?    14/01/2021
Diễn biến căng thẳng quan hệ Trung - Mỹ ở giai đoạn cuối nhiệm kỳ Tổng thống Trump    14/01/2021
Nhận diện về các khó khăn của thế giới năm 2021    14/01/2021
HSBC nhận định về tình hình kinh tế Việt Nam    14/01/2021
Việt Nam tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý phát triển    14/01/2021
Triển vọng về hợp tác kinh tế Việt - Mỹ trong nhiệm kỳ Tổng thống Joe Biden    14/01/2021
Báo Pháp đánh giá về triển vọng kinh tế Việt Nam    14/01/2021
Trung Quốc nêu 06 đề xuất cho chính sách đối với nhiệm kỳ mới của Tổng thống Joe Biden    14/01/2021
Nhìn lại quá trình hợp tác giữa Tiền Giang và các đối tác Cuba nhân kỷ niệm 60 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao    12/01/2021

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 258
  Tổng lượt truy cập: 128304