Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Mỹ vẫn cần các thể chế quốc tế trong quan hệ với các nước

Donald Trump có thể coi thường các thể chế quốc tế, nhưng nhiệm kỳ Tổng thống của ông đã nhắc nhở thế giới về tầm quan trọng của những thể chế hiệu quả và kiên cường. Trong cuộc bầu cử năm 2016, Tổng thống Trump đã vận động tranh cử với lập luận rằng các thể chế đa phương sau năm 1945 đã để các nước khác hưởng lợi trên lưng Mỹ. Tuy lời kêu gọi theo chủ nghĩa dân túy của ông vượt quá chính sách đối ngoại, nhưng Trump đã thành công trong việc liên kết sự phẫn nộ trong nước với chính sách đối ngoại bằng cách đổ lỗi rằng các thỏa thuận thương mại ‘tồi tệ' với những nước như Mexico và Trung Quốc và những người nhập cư cạnh tranh việc làm là nguyên nhân gây nên các vấn đề kinh tế. Trật tự quốc tế tự do sau năm 1945 được coi là tội đồ.

Chiến đấu cơ trên tàu sân bay USS Nimitz đang hoạt động ở Biển Philippines (Nguồn: bbc.com)

Như tôi đã trình bày trong cuốn sách "Đạo đức có quan trọng không? Các Tổng thống và chính sách đối ngoại từ Roosevelt đến Trump", các Tổng thống Mỹ chưa bao giờ là những người theo chủ nghĩa tự do thể chế hoàn toàn. Sự ủng hộ của Dwight Eisenhower đối với hành động mờ ám ở Iran và Guatemala, và của John F. Kennedy ở Cuba, không phù hợp với việc giải thích nghiêm túc Hiến chương Liên hợp quốc. Richard Nixon đã phá vỡ các quy tắc của hệ thống kinh tế Bretton Woods và áp thuế đối với các đồng minh của Mỹ vào năm 1971. Ronald Reagan đã phớt lờ phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế cho rằng việc đặt mìn phong tỏa các bến cảng Nicaragua của chính quyền ông là bất hợp pháp. Bill Clinton đánh bom Serbia mà không có nghị quyết của Hội đồng Bảo an.

Tuy nhiên, trước năm 2016, các Tổng thống Mỹ trong hầu hết các trường hợp đều ủng hộ các thể chế quốc tế và tìm cách kéo dài chúng, cho dù đó là Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân dưới thời Lyndon Johnson; các hiệp định kiểm soát vũ khí dưới thời Nixon; hiệp định Rio de Janeiro về biến đổi khí hậu dưới thời George H.W. Bush; Tổ chức Thương mại Thế giới và Cơ chế Kiểm soát Công nghệ Tên lửa dưới thời Clinton; hay Hiệp định Paris về Biến đổi khí hậu dưới thời Barack Obama.

Mãi cho đến Trump, chính quyền mới chỉ trích rộng rãi các thể chế đa phương như một vấn đề chính sách. Vào năm 2018, Ngoại trưởng Mike Pompeo tuyên bố rằng kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc ba thập kỷ trước, trật tự quốc tế đã thất bại đối với Mỹ và "chủ nghĩa đa phương đã được coi là dấu chấm hết cho chính nó. Càng ký nhiều hiệp ước song phương, chúng ta càng có thể được an toàn. Chúng ta càng có nhiều quan chức làm việc này, mục tiêu càng được hoàn thành tốt hơn." Chính quyền Trump đã thực hiện một cách tiếp cận mang tính giao dịch gắt gao đối với các thể chế và rút khỏi Hiệp định Paris về Biến đổi khí hậu và Tổ chức Y tế Thế giới.

Các thể chế không phải là phép màu, nhưng chúng tạo ra các hình mẫu hành xử có giá trị. Các thể chế đa phương không chỉ đơn thuần là các tổ chức chính thức – những tổ chức mà đôi khi trở nên cứng nhắc và cần được cải tổ hoặc loại bỏ. Điều quan trọng hơn nữa là toàn bộ hệ thống các quy tắc, chuẩn mực, mạng lưới và kỳ vọng tạo ra các vai trò xã hội, kéo theo các nghĩa vụ đạo đức. Ví dụ, một gia đình không phải là một tổ chức, nhưng nó là một thiết chế xã hội giao cho cha mẹ một vai trò bao gồm các nghĩa vụ đạo đức đối với lợi ích lâu dài của con cái họ.

Những người theo chủ nghĩa hiện thực cho rằng chính trị quốc tế là vô chính phủ và do đó có tổng bằng không: cái được của tôi là cái mất của bạn và ngược lại. Tuy nhiên, vào những năm 1980, nhà khoa học chính trị Robert Axelrod đã sử dụng các mô phỏng trên máy tính để chỉ ra rằng những trò chơi trong đó có dễ có động cơ gian lận nếu bạn chỉ chơi một lần có thể thay đổi tính chất khi bạn có kỳ vọng về một mối quan hệ lâu dài. Có đi có lại và ăn miếng trả miếng là chiến lược dài hạn tốt nhất. Bằng cách nâng cao cái mà Axelrod gọi là 'cái bóng dài của tương lai', các cơ chế và thể chế quốc tế khuyến khích hợp tác với các hệ quả chính sách vượt ra ngoài bất kỳ giao dịch đơn lẻ nào.

Tất nhiên, các thể chế đôi khi có thể mất giá trị và trở nên bất hợp pháp. Chính quyền Trump tuyên bố rằng các tổ chức như WTO đã biến Mỹ thành anh chàng Gulliver: Những người tí hon Lilliputians đang sử dụng các sợi dây thừng thể chế đa phương để hạn chế người khổng lồ Mỹ sử dụng sức mạnh của họ trong bất kỳ cuộc đàm phán song phương nào. Bằng cách đàm phán lại các thỏa thuận thương mại khác nhau theo cách làm tổn hại đến các WTO và đồng minh của Mỹ, chính quyền Trump đã cho thấy rằng Mỹ, với tư cách là quốc gia quyền lực nhất thế giới, có thể giật đứt những sợi dây thừng này và tối đa hóa khả năng thương lượng ngắn hạn của mình.

Nhưng Mỹ cũng có thể sử dụng các thể chế như vậy để ràng buộc những người khác ủng hộ những hành xử toàn cầu tốt vì lợi ích lâu dài của mình và của nước khác. Trong khi Ngoại trưởng thời Reagan, George Shultz, ví chính sách đối ngoại của Mỹ như công việc của một người làm vườn kiên nhẫn, thì quan niệm về chính sách của Trump lại dựa trên một quan niệm rất khác về cách thức thực thi quyền lực. Để sử dụng một phép ẩn dụ khác, Trump phàn nàn về những người đi xe buýt miễn phí, nhưng Mỹ vẫn lái xe buýt.

Trong thế kỷ phụ thuộc lẫn nhau xuyên quốc gia này, cô lập không phải là một lựa chọn và chủ nghĩa dân tộc là một lựa chọn sai lầm so với toàn cầu hóa. Virus hay nguyên tử carbon không coi biên giới chính trị là gì cả. Chúng ta phải học cách kết hợp giữa bản sắc dân tộc mạnh mẽ và mối quan tâm toàn cầu. Như nhà sử học Yuval Harari đã nói, "Dù muốn hay không, nhân loại ngày nay phải đối mặt với ba vấn đề chung tạo nên sự nhạo báng đối với tất cả các biên giới quốc gia và điều đó chỉ có thể được giải quyết thông qua hợp tác toàn cầu. Đó là chiến tranh hạt nhân, biến đổi khí hậu và gián đoạn công nghệ."

Mỹ cần một mạng lưới quan hệ đối tác nhiều lớp với các nước khác. Các đối tác nước ngoài giúp đỡ khi họ muốn và sự sẵn lòng của họ không chỉ bị ảnh hưởng bởi sức mạnh kinh tế và quân sự cứng rắn của Mỹ mà còn bởi sức mạnh thu hút mềm của nước này, dựa trên một nền văn hóa cởi mở và hòa nhập, các giá trị dân chủ tự do và các chính sách được nhiều người coi là hợp pháp. Quan điểm "nghiêm túc tôn trọng phán quyết của nhân loại" [trong Tuyên ngôn độc lập Mỹ] của Jefferson và việc sử dụng các thể chế khuyến khích sự có đi có lại bằng cách mang lại "cái bóng dài của tương lai" sẽ là yếu tố quan trọng đối với sự thành công của chính sách đối ngoại của Mỹ. Henry Kissinger đã nói đúng, trật tự thế giới phụ thuộc vào khả năng kết hợp quyền lực và tính hợp pháp của quốc gia lãnh đạo. không thể thiếu các thể chế để đạt được mục đích này.

Giờ đây, với ít sự vượt trội hơn và đối mặt với một thế giới phức tạp hơn, Mỹ phải hợp tác với những nước khác, và sử dụng sức mạnh mềm của mình để có được sự hợp tác của họ. Mỹ sẽ cần thực thi quyền lực cùng với cũng như đối với những quốc gia khác. Sự thành công của chính sách đối ngoại của Tổng thống đắc cử Joe Biden sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có thể học lại những bài học thể chế này nhanh như thế nào./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Hiệp định RCEP mở ra cơ hội nào cho đồ điện tử gia dụng Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam    23/11/2020
Những quan điểm khác nhau của Châu Âu trong quan hệ với Hoa Kỳ sau bầu cử    20/11/2020
Dự báo về 8 thay đổi trong chính sách quân sự Mỹ sau khi ông Biden lên cầm quyền    19/11/2020
WHO kêu gọi các nước xem kiến tạo hòa bình và ngăn chặn Covid-19 là hai phạm trù không thể tách rời    19/11/2020
Nhiều mặt hàng nông sản đạt giá trị xuất khẩu cao dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19    19/11/2020
Tổng hợp ý kiến các nước về Hội nghị Cấp cao Đông Á và các Hội nghị liên quan    19/11/2020
RCEP và vai trò đi đầu của ASEAN trong việc củng cố hệ thống thương mại đa phương    19/11/2020
Bản tin Ngoại giao kinh tế (Thứ Ba, ngày 17/11/2020)    18/11/2020
Hội thảo khoa học quốc tế về biển Đông lần thứ 12 tại Hà Nội    16/11/2020
Hội nghị Cấp cao ASEAN 37: Tín hiệu tích cực về vấn đề Biển Đông và Covid-19    16/11/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 271
  Tổng lượt truy cập: 108326