Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Bộ tứ các cường quốc hạng trung có thể định hình một khuôn khổ an ninh mới

Cuộc đối đầu Mỹ - Trung đang nóng lên từng ngày. Chiều hướng bây giờ dường như không thể đảo ngược. Các quốc gia ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm cả Nhật Bản, bị kẹp giữa Mỹ và Trung Quốc. Đã đến lúc họ cần xem xét tăng cường hiệu quả hợp tác khu vực bằng cách xây dựng các tiến trình với ASEAN làm trung tâm.

Những người chơi chính là Nhật Bản, Australia, Ấn Độ và Hàn Quốc, có thể được gọi là "Bộ tứ cường quốc hạng trung" (MPQ). Mối quan hệ đang "chua" giữa Nhật Bản và Hàn Quốc có thể được bổ trợ trong hợp tác khu vực do nhóm MPQ này tạo ra. Nếu thành hiện thực, việc lập nhóm này có thể là một bước tạo ra một khuôn khổ rộng lớn hơn: ASEAN-MPQ.

Việc Hàn Quốc gia nhập nhóm Bộ Tứ sẽ làm phức tạp thêm mối quan hệ của Bắc Kinh và Seoul. (Nguồn ảnh: kr.usembassy.gov)

Hành vi gần đây của Trung Quốc báo hiệu quyết tâm kiên quyết của họ trong việc 'khôi phục' phạm vi ảnh hưởng truyền thống ở Châu Á và rộng hơn thế nữa. Việc ban hành Luật an ninh quốc gia Hồng Kông thực chất đã chấm dứt quyền tự chủ chính trị và dân chủ của Hồng Kông. Nhiều người lo lắng về những tác động ngầm nhưng có tính chất hữu cơ đối với chính sách Đài Loan của Bắc Kinh, với những quan ngại tăng thêm bởi việc Trung Quốc tăng cường năng lực chống tiếp cận và loại khỏi khu vực về mặt quân sự đối với Mỹ ở Biển Hoa Đông và khu vực bờ Tây Thái Bình Dương.

Mỹ coi sự quyết đoán của Trung Quốc là một thách thức đối với vị thế đứng đầu của Mỹ ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương cũng như một mối nguy hiểm đối với các thể chế và giá trị dân chủ. Đại dịch Covid 19 càng làm phức tạp thêm mối quan hệ song phương và đẩy nhanh sự đối địch giữa hai nước. Nếu cứ để tự nó, quan hệ Mỹ - Trung đang xấu đi sẽ có hai tác động lớn đến tương lai trật tự khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Thứ nhất, không gian cho hành động độc lập của các nước trong khu vực sẽ tiếp tục bị thu hẹp khi đối đầu gia tăng. Thứ hai, Covid-19 đã khiến nhiều quốc gia thắt chặt kiểm soát biên giới và thực hiện các hành động đơn phương để đối phó với sự lây lan của virus, khiến họ khó suy nghĩ và hành động mang tính khu vực. Theo đó, các nước sẽ buộc phải chọn đứng về bên nào. Hồi sinh hợp tác đa phương là cần thiết giúp các nước này tránh mất quyền tự chủ. Nhiều người ở Nhật coi chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Mở (FOIP) là một phương tiện để đạt được điều này. Khái niệm FOIP, do Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe khởi xướng, được coi là một đối trọng với Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, vào giữa năm 2018, chính quyền Abe đã ngừng gọi sáng kiến ​​này là một "chiến lược" và thay vào đó gọi nó là một "tầm nhìn". Điều này trùng hợp với chuyến thăm chính thức của Abe tới Trung Quốc vào tháng 10/2018 – chuyến thăm đầu tiên trong bảy năm của một thủ tướng Nhật Bản. Thủ tướng Abe đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình và Thủ tướng Lý Khắc Cường, khẳng định mối quan hệ song phương đã trở lại bình thường. Chuyến thăm cấp nhà nước dự kiến của ông Tập tới Nhật Bản kể từ đó đã trở thành một mục quan trọng trong chương trình nghị sự nhằm tăng cường quan hệ, mặc dù chuyến thăm đã bị hoãn lại do Covid-19.

Tầm nhìn của Nhật Bản về một FOIP giờ đây đã trở thành một phiên bản làm mới thương hiệu của các chính sách khu vực đã có từ lâu kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, bao gồm cả việc tái khẳng định các quy trình và thể chế lấy ASEAN làm trung tâm. Bản thân ASEAN đã thông qua 'Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương' vào tháng 6/2019 và tuyên bố rằng 'ASEAN way' vẫn hiệu quả đối với hợp tác Ấn Độ - Thái Bình Dương. Các thành tố chính của phương cách ASEAN là các thể chế như Diễn đàn Khu vực ASEAN được thiết lập năm 1994, ASEAN + 3 từ năm 1997, Hội nghị Cấp cao Đông Á từ năm 2005 và Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN-Plus, được tổ chức từ năm 2010. Nhưng ASEAN-way là con dao hai lưỡi khi sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gia tăng. Đồng thuận là điều kiện quan trọng cho an ninh từ hợp tác nhưng ASEAN cũng có thể trở thành nơi để các cường quốc kiểm soát các thành viên nhỏ hơn. Thái độ khác nhau của thành viên ASEAN đối với Trung Quốc và Mỹ được cho là đã làm suy yếu sự đoàn kết mang tính thể chế của nhóm.

Cách tiếp cận mới được đề xuất ở đây là tạo ra một khuôn khổ hợp tác an ninh khu vực mà không có cả Mỹ và Trung Quốc. Trước khi có sự tham gia của hai siêu cường, phương thức lâu đời của ASEAN cần được củng cố bằng cách gắn kết nhiều hơn với các nước ngoài ASEAN như Nhật Bản, Australia, Ấn Độ và Hàn Quốc - hầu hết các nước này đã tăng cường hợp tác với nhau trong những năm gần đây. Từ năm 2007 đến năm 2009, các nước MPQ này đã ký một loạt các tuyên bố song phương về hợp tác an ninh như Tuyên bố chung Nhật Bản - Australia về Hợp tác An ninh tháng 3 năm 2007, Tuyên bố chung về Hợp tác An ninh giữa Nhật Bản và Ấn Độ tháng 10 năm 2008, Tuyên bố chung về Tăng cường Hợp tác Toàn cầu và An ninh giữa Australia và Hàn Quốc tháng 3 năm 2009 và Tuyên bố chung Ấn Độ - Australia về Hợp tác An ninh tháng 11/2009. Dựa trên các tuyên bố song phương này, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ đã tổ chức bốn cuộc đối thoại 3 bên từ tháng 6/2015 đến tháng 12/2017.

Nếu như quan hệ Nhật Bản - Hàn Quốc được cải thiện bằng một thỏa thuận an ninh tương tự, thì một thỏa thuận ba bên có sự tham gia của Australia sẽ có thể hình dung được. Theo một cựu quan chức Hàn Quốc, Seoul đã nghiên cứu tuyên bố Nhật-Australia năm 2007 trước khi đưa ra tuyên bố về hợp tác an ninh với Canberra vào năm 2009. Nội dung của hai văn kiện khá giống nhau - chúng chủ yếu liên quan đến hợp tác an ninh phi truyền thống trong các lĩnh vực như các hoạt động hòa bình quốc tế và cứu trợ thiên tai. Tháng 5/2010, Nhật Bản và Australia đã ký kết Thỏa thuận mua và phục vụ chéo (ACSA) - cho phép trao đổi các loại vật tư, thiết bị hỗ trợ quân sự phổ biến nhất như: nhiên liệu, vận tải, đạn dược và trang thiết bị giữa quân đội hai nước. Thỏa thuận được sửa đổi, nâng cấp vào tháng 1/2017. Nhật Bản và Ấn Độ bắt đầu tiến hành đàm phán một thỏa thuận song phương ACSA cuối năm 2019. Bước tiếp theo là nâng các hiệp định song phương này thành hiệp định ba bên và cuối cùng là hiệp định bốn bên. Mặc dù MPQ không phải là một sự thay thế cho ASEAN, nhưng nó cần được thiết kế để hỗ trợ mục tiêu cuối cùng của ASEAN là đạt được an ninh qua hợp tác.

Triển vọng hiện thực hóa MPQ và cuối cùng là hợp tác ASEAN-MPQ phụ thuộc vào sự đúng đắn của tư duy chiến lược và sự lãnh đạo chính trị. Điều này nói thì dễ hơn làm, nhưng một giải pháp thay thế khác sẽ là sự mất quyền tự chủ của các nước Ấn Độ-Thái Bình Dương trong cuộc đối đầu Mỹ - Trung./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Hiệp định RCEP mở ra cơ hội nào cho đồ điện tử gia dụng Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam    23/11/2020
Những quan điểm khác nhau của Châu Âu trong quan hệ với Hoa Kỳ sau bầu cử    20/11/2020
Dự báo về 8 thay đổi trong chính sách quân sự Mỹ sau khi ông Biden lên cầm quyền    19/11/2020
WHO kêu gọi các nước xem kiến tạo hòa bình và ngăn chặn Covid-19 là hai phạm trù không thể tách rời    19/11/2020
Nhiều mặt hàng nông sản đạt giá trị xuất khẩu cao dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19    19/11/2020
Tổng hợp ý kiến các nước về Hội nghị Cấp cao Đông Á và các Hội nghị liên quan    19/11/2020
RCEP và vai trò đi đầu của ASEAN trong việc củng cố hệ thống thương mại đa phương    19/11/2020
Bản tin Ngoại giao kinh tế (Thứ Ba, ngày 17/11/2020)    18/11/2020
Hội thảo khoa học quốc tế về biển Đông lần thứ 12 tại Hà Nội    16/11/2020
Hội nghị Cấp cao ASEAN 37: Tín hiệu tích cực về vấn đề Biển Đông và Covid-19    16/11/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 269
  Tổng lượt truy cập: 108324