Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung và vai trò phai nhạt dần của WTO trong thương mại toàn cầu

Trong một thế giới xoay chuyển giữa chủ nghĩa bảo hộ và các khối thương mại, WTO dường như vẫn là một lựa chọn phù hợp. Thời gian gần đây, tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc đã tạo ra nhiều yếu tố thúc đẩy quá trình phi toàn cầu hóa và những lời kêu gọi theo chủ nghĩa trọng thương "beggar thy neighbor" lợi mình hại người. Chính trong bối cảnh đó, Báo cáo được công bố gần đây của Ban Hội thẩm của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về Hoa Kỳ - Các biện pháp thuế quan đối với một số hàng hóa từ Trung Quốc (DS-543) - đã tạo ra khá nhiều hứng thú cho các nhà nghiên cứu thương mại quốc tế.

Trụ sở Tổ chức Thương mại thế giới ở Geneva, Thụy Sĩ. (Ảnh: TTXVN)

Ngược dòng thời gian, kể từ khi Donald Trump chính thức được bổ nhiệm làm Tổng thống Mỹ vào ngày 20/01/2017, sức nóng trong thương mại Mỹ - Trung ngày càng gia tăng. Ngày 15/6/2018, Trump tuyên bố "Hoa Kỳ không còn chịu đựng việc để mất công nghệ và tài sản trí tuệ của mình thông qua các hoạt động kinh tế không công bằng… vì hành vi trộm cắp tài sản trí tuệ và công nghệ của Trung Quốc và các hành vi thương mại không công bằng khác, Hoa Kỳ sẽ thực hiện mức thuế 25% đối với 50 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc có chứa các công nghệ quan trọng về mặt công nghiệp".

Tiếp đó, theo yêu cầu của Trung Quốc, Cơ quan Giải quyết Tranh chấp của WTO (DSB), đã thành lập ban hội thẩm để giải quyết các tranh chấp giữa Mỹ và Trung Quốc vào ngày 28/01/2019. Báo cáo của Ban Hội thẩm đã được gửi tới các thành viên vào ngày 15/9/2020, trong đó phán quyết rằng việc Mỹ áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc năm 2018, việc đã châm ngòi nổ cuộc chiến thương mại, là "không phù hợp" với các quy tắc thương mại quốc tế.

Không có tác động lớn

Trong bối cảnh bình thường, một phán quyết như vậy có thể dẫn tới tranh chấp được hòa giải. Song chủ nghĩa đa phương hiện nay đang ở trong tình trạng gián đoạn. Xem xét kỹ hơn báo cáo, ta có thể thấy mặc dù Trung Quốc có vẻ là người chiến thắng, nhưng phán quyết thực tế lại mang nhiều sắc thái hơn. Có vẻ như Mỹ sẽ không quá bận tâm về Báo cáo của Ban Hội thẩm, cũng như Trung Quốc sẽ không vui mừng quá nhiều. Trước hết, Mỹ được phép kháng cáo phán quyết của Ban Hội thẩm lên Cơ quan Phúc thẩm của WTO. Tuy nhiên, do sự ngừng hoạt động của Mỹ tại WTO, Cơ quan Phúc thẩm hiện đang gần như tê liệt, và nếu Mỹ muốn làm vô hiệu hóa phán quyết của Ban hội thẩm, họ có thể khiếu nại lên Cơ quan Phúc thẩm vốn đã không còn hoạt động nữa. Bản thân Báo cáo của Ban Hội thẩm dường như đã nhận thức được tình huống bất lực này, nên ngay trong phần "Kết luận", báo cáo đã khuyến nghị hai bên nên cố gắng giải quyết những vấn đề này cùng nhau.

Thứ hai, Báo cáo của Ban Hội thẩm cũng nói rằng chính phủ Mỹ đã không kiện Trung Quốc ra cơ quan giải quyết tranh chấp DSB vì các biện pháp trả đũa tương tự mà nước này áp đặt lên hàng hóa Mỹ.  Báo cáo gợi ý rằng các phán quyết tương tự sẽ được đưa ra đối với Trung Quốc nếu điều này xảy ra.  Do đó, Báo cáo của Ban Hội thẩm không phải là một chiến thắng rõ ràng cho Trung Quốc, như một số bài nhận định khác đã đưa ra.

Chủ nghĩa đa phương trước cơn gió lớn

Dù phán quyết của Ban hội thẩm khó có thể có bất kỳ tác động nào rõ rệt đối với thương mại toàn cầu, nhưng nó làm nổi rõ những khó khăn mà chủ nghĩa đa phương đang phải trải qua trong giai đoạn hiện nay. Sự suy thoái toàn cầu, cùng với sự trỗi dậy vượt bậc của Trung Quốc, đang đe dọa quyền bá chủ của các cường quốc phát triển. Phản ứng đối với thách thức này có hai mặt. Một mặt, sự trả đũa mạnh mẽ của chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa trọng thương từ Mỹ và một số quốc gia phát triển khác dẫn đến gia tăng các rào cản trong thương mại. Mặt khác, đang có xu hướng chuyển dịch dần khỏi chủ nghĩa đa phương và chuyển sang thiết lập và tham gia các khối thương mại. Các khối thương mại này thường do các cường quốc kinh tế dẫn dắt, do vậy, việc ra quyết định sẽ dễ dàng hơn nhiều so với mô hình dựa trên sự đồng thuận như WTO.

Cả hai xu thế này đều đang làm suy yếu hệ thống thương mại đa phương, nơi các nước đang phát triển nói chung có nhiều tiếng nói hơn.

Một yếu tố khác đang có tác động lan tỏa đáng kể đến thương mại toàn cầu là sự căng thẳng ngày càng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ, lĩnh vực mà cả hai đều thống trị. Tuy nhiên, sự thống trị của các công ty Mỹ đang ngày càng bị thách thức bởi các công ty đang lên của Trung Quốc. Mỹ đang trả đũa bằng cách sử dụng các chính sách thương mại của mình để chống lại mối đe dọa từ Trung Quốc. Mỹ thường viện dẫn việc Trung Quốc vi phạm Quyền sở hữu trí tuệ và "các hoạt động công nghệ có hại" để biện hộ cho các hành động đơn phương của mình.

Trong cuộc chiến giữa hai siêu cường này, Ấn Độ đã bị kẹt giữa một hòn đá tảng và một nơi khó khăn. Việc Mỹ rút khỏi chủ nghĩa đa phương không phù hợp với Ấn Độ. Tại WTO, Ấn Độ đã phản đối Mỹ về một số vấn đề và bị Washington chỉ trích vì ngăn chặn các thỏa thuận của WTO. Nhưng với bối cảnh địa chính trị hiện tại, Ấn Độ sẽ càng khó khăn hơn để ủng hộ Trung Quốc trong một diễn đàn đa phương. Trên thực tế, WTO vẫn là một tổ chức dựa trên quy tắc hoạt động dân chủ hơn so với IMF hay Ngân hàng Thế giới. Ấn Độ sẽ quan tâm đến lợi ích của việc nhìn xa hơn cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung và nỗ lực phục hồi WTO và hệ thống giải quyết tranh chấp của nó.

Cuộc chiến thương mại không có rào cản này đang khiến các nhà bình luận về WTO như nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Joseph Stiglitz đánh giá cao những ưu điểm của hệ thống thương mại đa phương dựa trên quy tắc. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với CNBC, ông nói, "Nhiều người trong chúng tôi từng chỉ trích WTO,… đã không thực sự đánh giá cao các phẩm chất của WTO cho đến khi chúng tôi thực sự đối mặt với thực tế của một thế giới không có luật lệ". Báo cáo về phán quyết đối với vụ việc DS-543 vừa qua của Ban Hội thẩm WTO không mang lại hiệu quả tuyệt đối càng làm nổi bật những lo ngại của Stiglitz./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Hiệp định RCEP mở ra cơ hội nào cho đồ điện tử gia dụng Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam    23/11/2020
Những quan điểm khác nhau của Châu Âu trong quan hệ với Hoa Kỳ sau bầu cử    20/11/2020
Dự báo về 8 thay đổi trong chính sách quân sự Mỹ sau khi ông Biden lên cầm quyền    19/11/2020
WHO kêu gọi các nước xem kiến tạo hòa bình và ngăn chặn Covid-19 là hai phạm trù không thể tách rời    19/11/2020
Nhiều mặt hàng nông sản đạt giá trị xuất khẩu cao dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19    19/11/2020
Tổng hợp ý kiến các nước về Hội nghị Cấp cao Đông Á và các Hội nghị liên quan    19/11/2020
RCEP và vai trò đi đầu của ASEAN trong việc củng cố hệ thống thương mại đa phương    19/11/2020
Bản tin Ngoại giao kinh tế (Thứ Ba, ngày 17/11/2020)    18/11/2020
Hội thảo khoa học quốc tế về biển Đông lần thứ 12 tại Hà Nội    16/11/2020
Hội nghị Cấp cao ASEAN 37: Tín hiệu tích cực về vấn đề Biển Đông và Covid-19    16/11/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 271
  Tổng lượt truy cập: 108326