Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

Nhật Bản lựa chọn chính sách: Chủ nghĩa đa phương có nguyên tắc

Nhật Bản đang ở vị thế mạnh hơn nhiều trong bối cảnh xung đột kinh tế Trung - Mỹ mà ít nhà quan sát nhận ra. Trên thực tế, chính sách kinh tế quốc tế của Nhật Bản có thể làm được nhiều điều để xây dựng lại nền kinh tế dựa trên luật lệ của thế giới. Các nhà hoạch định chính sách Nhật Bản có thể theo đuổi chủ nghĩa đa phương có nguyên tắc: xây dựng các thỏa thuận đa quốc gia về các tiêu chuẩn thương mại quốc tế, lấy sự tuân thủ - không phải vị trí địa lý hay quan hệ an ninh - làm căn cứ để xác định tư cách thành viên của thỏa thuận.

Thực tế hiện nay là các công ty đa quốc gia và thị trường thứ ba đang và sẽ ngày càng chịu áp lực mạnh hơn trong việc lựa chọn mạng lưới kinh tế Trung Quốc hoặc Bắc Mỹ, mặc dù sự chu chuyển vốn xuyên biên giới cũng như chuyển giao công nghệ và nguồn nhân lực cùng với sự di chuyển của đầu tư cũng tạo ra sức ép đó. Các nền kinh tế tiên tiến, chứ không phải các nền kinh tế thu nhập trung bình và thấp, mới có nhu cầu và năng lực ngoại giao lớn để tạo ra một không gian an toàn cho chính họ phát triển. Đến lượt mình, các nước đang phát triển sẽ có lợi hơn nếu có nhiều dư địa hơn khi các khoản đầu tư vào nền kinh tế của họ và cạnh tranh trong và trên thị trường của họ được phi chính trị hóa.

Hơn bất kỳ nền kinh tế nào khác, trừ Liên minh Châu Âu khi EU có thể thống nhất lập trường, Nhật Bản có tiềm năng theo đuổi các mối quan hệ độc lập của riêng mình với các nền kinh tế thứ ba trong khi duy trì quan hệ kinh tế với cả Trung Quốc và Mỹ. Mỹ có thể tin tưởng Nhật Bản không liên kết với Trung Quốc về các vấn đề an ninh và Trung Quốc có thể tin tưởng Nhật Bản không từ bỏ thị trường của mình miễn là an ninh lãnh thổ của Nhật Bản không bị đe dọa.

Trên các thùng vật tư y tế mà Nhật Bản gửi tới Trung Quốc đều có câu "Sơn xuyên dị vực, phong nguyệt đồng thiên" (Sông núi khác bờ cõi, nhưng trăng gió cùng trời) làm "tan băng" giữa tâm bão Covid-19. Ảnh: CNN.

Nhật Bản có rất nhiều thứ để cung cấp cho mỗi cường quốc cạnh tranh, từ các căn cứ và sự hỗ trợ trực tiếp cho quân đội Mỹ đến các công nghệ quan trọng và lợi nhuận to lớn từ thương mại cho Trung Quốc. Nhật Bản cũng sẽ mất nhiều thứ nếu các mối quan hệ này bị căng lên. Lịch sử và các giá trị dân chủ, cũng như nguồn vốn FDI lâu đời, duy trì mối liên kết Mỹ - Nhật Bản, trong khi lực hấp dẫn kinh tế (quy mô và mức độ gần gũi) cũng như sự bổ sung cho nhau đang thúc đẩy quan hệ Trung Quốc - Nhật Bản.

Nhật Bản có sự độc lập đáng kể trong ngoại giao kinh tế với một chính thể ít chia rẽ hơn Mỹ và một xã hội tự do hơn nhiều so với Trung Quốc. Nhật Bản cần cố gắng đạt được những gì trong lĩnh vực kinh tế với độ mở ngoại giao rộng lớn như vậy? Chính phủ Nhật Bản nên thúc đẩy các thỏa thuận giữa các nhóm nền kinh tế ủng hộ giao thương tiêu chuẩn cao - thương mại, dòng vốn, đầu tư trực tiếp nước ngoài và trao đổi nhân lực và trí lực - bất kể quan điểm về xung đột Trung - Mỹ hay vị trí địa chính trị của họ.

Đối với Trung Quốc, việc tham gia các thỏa thuận đó phải giống như đối với bất kỳ nước nào khác, đó là tuân thủ có thể kiểm chứng được đối với các hành vi chuẩn mực đã có trong thỏa thuận. Tất nhiên, sẽ rất khó để Trung Quốc cam kết và thực hiện các thỏa thuận tiêu chuẩn cao một cách đáng tin cậy, đặc biệt là khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gia tăng sự tùy tiện trong sử dụng quyền lực đối với nền kinh tế và đời sống xã hội công dân. Dù vậy, Trung Quốc không nên bị loại khỏi các cam kết đối với các tiêu chuẩn thương mại quốc tế chỉ vì là Trung Quốc. Nhưng vào thời điểm hiện tại, cả Biden và Trump dường như đều sẽ loại nước này vì là Trung Quốc.

Việc Mỹ giảm quan hệ với Trung Quốc là cơ hội cho Nhật nhưng việc Nhật tận dụng cơ hội này cũng dễ làm cho Nhật bị nhìn nhận như một kẻ cơ hội chủ nghĩa, lợi dụng sự phân tách để mở rộng thị trường tại Trung Quốc. Và tất nhiên nếu Nhật hành xử như vậy thì sẽ một sự thiển cận. Thứ nhất, nếu thực hiện đơn phương, không có nguyên tắc, vì lợi ích của các công ty Nhật thì sẽ có nguy cơ bị phản ứng mạnh về chính trị từ Mỹ; thứ hai, điều đó sẽ làm cho kinh tế Nhật trở nên phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường Trung Quốc; thứ ba, việc chỉ tập trung vào xuất khẩu và đầu tư sang Trung Quốc sẽ làm xói mòn nguyên tắc hành xử theo luật mà gần đây đã bị ảnh hưởng tiêu cực bởi chủ nghĩa dân tộc về kinh tế của cả Mỹ và Trung Quốc. Can dự kinh tế cùng các nước trên cơ sở chủ nghĩa đa phương chân chính có nguyên tắc sẽ tránh được những cạm bẫy này.

Phương tiện để bắt đầu là việc mở rộng Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) để Colombia, Indonesia, Thái Lan và Vương quốc Anh gia nhập nhưng không giảm bớt các tiêu chuẩn. Nhưng điều này là không đủ. Có những lĩnh vực phụ thuộc lẫn nhau khác, nơi các nhóm các nền kinh tế cùng chí hướng có thể đồng ý về một đề xuất do Nhật Bản dẫn đầu. Tuy nhiên, các nền kinh tế này không nhất thiết có cùng chí hướng về lập trường của họ đối với xung đột Mỹ - Trung hiện nay hay phương thức họ quản trị các vấn đề trong nước của họ.

Các thỏa thuận có thể bao gồm hạn chế các khoản trợ cấp của chính phủ đối với thương mại (giống như các thỏa thuận mà Nhật Bản đã dự thảo với Liên minh Châu Âu và Mỹ); chia sẻ và dự trữ các thiết bị y tế và vắc xin quan trọng, về các tiêu chuẩn bảo vệ quyền riêng tư trong thương mại và tài chính trên mạng; các tiêu chuẩn cho vay và tiết lộ về viện trợ phát triển và nợ khu vực công. Về một số vấn đề này, Mỹ hoặc Liên minh Châu Âu sẽ chia sẻ chương trình nghị sự nhưng có những vấn đề khác thì sẽ không. Điều đó không nên là cản trở để Nhật Bản theo đuổi một chương trình nghị sự tích cực và hy vọng các nền kinh tế lớn của phương Tây sẽ đi cùng.

Nhật Bản sẽ luôn bị cám dỗ bởi việc chờ đợi Mỹ đi trước. Như trường hợp của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương ban đầu, những lo ngại và thậm chí là đe dọa trả đũa từ Mỹ đã đè nặng Nhật Bản. Nhưng tiến trình CPTPP và việc xử lý các yêu cầu của Mỹ đối với các cuộc đàm phán mở rộng về hiệp định thương mại tự do Nhật Bản - Mỹ đã chứng minh rằng có thể làm giảm sự sẵn sàng trả đũa của Mỹ đối với Nhật Bản, ngay cả dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Vẫn có những lĩnh vực mà hành động đơn phương của Mỹ, như các biện pháp trừng phạt tài chính đối với việc chuyển giao công nghệ, thể hiện một mối đe dọa gây hại thực sự. Nhưng đây là những lĩnh vực mà Nhật Bản cùng các nền kinh tế khác, lý tưởng là các đồng minh khác của Mỹ, cần tiến tới bằng phương thức dựa trên nguyên tắc để cố gắng hạn chế phạm vi của các hành động như vậy. Đó là cách duy nhất mà chủ nghĩa đơn phương của Mỹ sẽ thoái lui. Đây cũng là lợi ích của cả Mỹ và thế giới.

Sự thành công của chủ nghĩa đa phương có nguyên tắc sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố. Thứ nhất, các nguyên tắc cần phải bảo vệ được các thỏa thuận thương mại quốc tế đã được thông qua khỏi bị chi phối quá lớn bởi các yêu cầu về chính trị cũng như an ninh. Thứ hai, tư cách thành viên chỉ căn cứ vào hành vi tuân thủ thỏa thuận, không phải theo quyền và không phải bởi sức mạnh. Thứ ba, một nhóm đa phương phải có được một trọng lượng nhất định về kinh tế và trình độ công nghệ để làm cho nó có sức sống trong các lĩnh vực thương mại liên quan.

Chúng ta cần một phong trào không liên kết mới, có hiệu quả, cho các nền kinh tế của thế kỷ 21. Sự liên kết an ninh sẽ ngày càng gây tổn hại đến thể trạng lành mạnh của kinh tế nếu không giải quyết được xung đột Mỹ - Trung bằng cách này hay cách khác. Nhật Bản có thể lãnh đạo một chủ nghĩa đa phương có nguyên tắc, tạo ra không gian an toàn hơn cho các nước thứ ba can dự kinh tế với nhau và với Trung Quốc trong các vấn đề chọn lọc, đồng thời khuyến khích Mỹ quay trở lại các giá trị kinh tế tự do hơn./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Hiệp định RCEP mở ra cơ hội nào cho đồ điện tử gia dụng Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam    23/11/2020
Những quan điểm khác nhau của Châu Âu trong quan hệ với Hoa Kỳ sau bầu cử    20/11/2020
Dự báo về 8 thay đổi trong chính sách quân sự Mỹ sau khi ông Biden lên cầm quyền    19/11/2020
WHO kêu gọi các nước xem kiến tạo hòa bình và ngăn chặn Covid-19 là hai phạm trù không thể tách rời    19/11/2020
Nhiều mặt hàng nông sản đạt giá trị xuất khẩu cao dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19    19/11/2020
Tổng hợp ý kiến các nước về Hội nghị Cấp cao Đông Á và các Hội nghị liên quan    19/11/2020
RCEP và vai trò đi đầu của ASEAN trong việc củng cố hệ thống thương mại đa phương    19/11/2020
Bản tin Ngoại giao kinh tế (Thứ Ba, ngày 17/11/2020)    18/11/2020
Hội thảo khoa học quốc tế về biển Đông lần thứ 12 tại Hà Nội    16/11/2020
Hội nghị Cấp cao ASEAN 37: Tín hiệu tích cực về vấn đề Biển Đông và Covid-19    16/11/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 271
  Tổng lượt truy cập: 108326