Truy cập nội dung luôn

Chi tiết tin

RCEP và CPTPP: Sự tụt hậu của Mỹ trong cuộc chiến thương mại toàn cầu

Sau gần 8 năm đàm phán, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) lớn nhất thế giới đã được ký kết, cho thấy nỗ lực tập thể chống lại chủ nghĩa bảo hộ và tạo tiền đề cho Trung Quốc thay thế Mỹ với tư cách là động lực thương mại chính tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (CATBD). Ngoài những lợi ích về tự do hóa thương mại như hài hòa hóa các tiêu chuẩn quy định và cho phép các nước thành viên tạo dựng một thị trường đầu tư chung, củng cố lòng tin để phục hồi sau đại dịch trên toàn khu vực, RCEP còn được cho rằng có ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn trong mối quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trung Quốc tham gia vào Hiệp định RCEP không có Mỹ sẽ giúp mở rộng phạm vi kinh tế và củng cố vị thế như một quốc gia tiêu chuẩn cho toàn cầu hóa, trở thành "người chơi hàng đầu trong cấu trúc thương mại tự do ở CATBD", và điều này đến vào thời điểm mà Mỹ đang bị coi là đi ngược lại thương mại tự do dưới thời Tổng thống Donald Trump.

Nền kinh tế Trung Quốc đang cạnh tranh mạnh mẽ và thách thức vị trí số một thế giới của Hoa Kỳ trên nhi lĩnh vực (Nguồn: bbc.com)

Các nhà phân tích cho rằng việc Washington rút lui khỏi chủ nghĩa tự do thương mại đa phương đã dẫn đến tạo khoảng trống cho Bắc Kinh có vị thế tốt hơn để định hình các quy tắc thương mại khu vực, mở rộng phạm vi ảnh hưởng kinh tế, bất chấp những áp lực của Mỹ nhằm tách chuỗi cung ứng và trừng phạt các công ty công nghệ Trung Quốc. Steven Okun, cố vấn cao cấp của Hiệp hội tư vấn thương mại McLarty, cho biết: "Hiện tại, RCEP gây bất lợi hơn nữa cho xuất khẩu của Mỹ sang Châu Á, trong khi sẽ làm sâu sắc hơn nữa quan hệ thương mại tại khu vực và cắt giảm thuế quan với Trung Quốc. Bản thân RCEP không biến Trung Quốc trở thành trung tâm của khu vực. Quy mô của Trung Quốc về dân số, nền kinh tế, thị trường và các hành động của chính phủ là những yếu tố khiến Trung Quốc trở thành trung tâm của khu vực".

Một số người coi RCEP là đối trọng do Trung Quốc hậu thuẫn đối với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) - thỏa thuận kế thừa thỏa thuận Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do chính quyền cựu Tổng thống Barack Obama ủng hộ nhằm nỗ lực kéo các nước láng giềng của Trung Quốc xích lại gần Mỹ. CPTPP có hiệu lực vào cuối năm 2018, vắng mặt Washington sau khi Trump ký sắc lệnh hành pháp loại bỏ Mỹ khỏi thỏa thuận ban đầu. Bảy trong số 15 bên ký kết của RCEP là các bên tham gia CPTPP và có quy mô thị trường nhỏ hơn 5 lần so với RCEP. Hiện nay, một số chính phủ cùng tham gia hai hiệp định còn lưỡng lự trong việc phê chuẩn CPTPP.

Dù Trung Quốc là nền kinh tế lớn nhất trong RCEP, trên thực tế, Bắc Kinh không phải là người dẫn dắt chính Hiệp định RCEP, mà ASEAN là bên đề xuất thỏa thuận này đầu tiên từ năm 2012. Hiệp định cũng bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand, chiếm gần 30% dân số toàn cầu. RCEP nhấn mạnh cam kết khu vực về việc giảm thuế quan và các rào cản thương mại trong khu vực CATBD ngay cả khi xu hướng bảo hộ toàn cầu và cuộc chiến thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn tiếp diễn. Với tổng GDP là 26,2 nghìn tỷ USD, RCEP đặt Đông Nam Á vào vị trí trung tâm và đánh dấu thỏa thuận thương mại tự do đầu tiên giữa các cường quốc kinh tế công nghiệp hóa ở Đông Bắc Á, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, một số yếu tố đã làm tăng cường vai trò của Bắc Kinh trong RCEP dưới con mắt của một số nhà quan sát.

Trong RCEP, Ấn Độ được kỳ vọng đóng vai trò là đối trọng với Trung Quốc. Việc Ấn Độ từ chối tham gia thỏa thuận từ tháng 11/2019 đã giáng một đòn mạnh vào các quốc gia như Nhật Bản vì lo ngại RCEP có thể trở nên quá bị chi phối bởi Trung Quốc. Là nước tham gia RCEP lớn nhất cho đến nay, cả về GDP và dân số, Bắc Kinh dường như đã sẵn sàng để phát huy lợi thế cạnh tranh của mình. Sức mạnh sản xuất và xuất khẩu của Trung Quốc sẽ khiến xuất khẩu hiện tại của các nước ASEAN sang các thành viên RCEP khác sẽ giảm đi sau khi RCEP có hiệu lực vì quyền tiếp cận ưu đãi sẽ được chia sẻ với Trung Quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia thương mại cho biết không phải tất cả các động lực thương mại và thuế quan của RCEP đều mang lại lợi ích cho Bắc Kinh. Các ngành công nghiệp Trung Quốc có thể bị ảnh hưởng nếu thỏa thuận thúc đẩy xu hướng rõ ràng là chuyển dịch sản xuất sử dụng nhiều lao động sang các nước ASEAN, trong khi ô tô nhập khẩu của Nhật Bản và Hàn Quốc có khả năng hạ gục các doanh nghiệp trong nước của Trung Quốc.

Hiện cũng chưa rõ RCEP sẽ có tác động gì đối với nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng hậu suy thoái kinh tế do Covid-19 gây ra, vốn đã đẩy hàng triệu người trong khu vực vào cảnh đói nghèo, dù các chính phủ ký kết đều bày tỏ hy vọng thỏa thuận sẽ trở thành một công cụ phục hồi kinh tế trong trận chiến chống lại Covid-19. Các chuyên gia thương mại đánh giá rằng hiệp định sẽ hỗ trợ tích hợp chuỗi cung ứng, tăng cường thương mại xuyên biên giới trong khu vực và đẩy nhanh chuyển giao kỹ năng và công nghệ. Nhưng vì RCEP sẽ loại bỏ dần tới 90% thuế quan đối với nhiều loại hàng hóa nhập khẩu trong khoảng thời gian 20 năm, nên lợi ích thương mại và đầu tư sẽ không thể cảm nhận được ngay lập tức.

Với việc số lượng ca nhiễm Covid-19 mới vẫn cao ở một số thị trường mới nổi trong khu vực, nhiều khả năng việc thực hiện các cam kết tự do hóa thương mại của RCEP lại có thể gây trở ngại cho sự phục hồi hơn là trợ giúp. Nhà kinh tế Rashmi Banga của UNCTAD phân tích: "Vào thời điểm khủng hoảng, các chính phủ cần các công cụ chính sách đơn giản và hiệu quả như thuế quan để tạo thêm nguồn thu. Việc phải thực hiện các cam kết ràng buộc sẽ có thể dẫn đến việc mất cả không gian tài chính cũng như chính sách".

Một trong những lợi ích chính của hiệp định là nó tạo ra một bộ "quy tắc xuất xứ" chung, giúp giảm bớt thủ tục và dễ dàng di chuyển hàng hóa trong khối, đồng thời hài hòa hóa các thỏa thuận thương mại tự do song phương hiện có giữa các thành viên. Thỏa thuận dài 510 trang thiết lập các quy tắc trong 20 lĩnh vực và bao gồm các điều khoản về sở hữu trí tuệ, viễn thông, dịch vụ tài chính, thương mại điện tử và các dịch vụ chuyên nghiệp với mục đích đơn giản hóa cách thức chức năng của chuỗi cung ứng khu vực. Tuy nhiên, các chính phủ cần có thời gian để thực hiện một hiệp định thương mại lớn như vậy và các doanh nghiệp phải hiểu cách tận dụng những cải cách đó. Do vậy, tác động của Hiệp định sẽ không xảy ra trong một sớm một chiều mà sẽ thể hiện trong dài hạn.

RCEP sẽ chính thức có hiệu lực sau 60 ngày kể từ khi 6 thành viên ASEAN và 3 thành viên đối tác phê chuẩn Hiệp định - quá trình này có thể mất ít nhất vài tháng hoặc thậm chí vài năm nếu có sự phản đối trong nước do lo ngại về sự phụ thuộc quá mức vào Trung Quốc. Với căng thẳng gần đây giữa Bắc Kinh và Canberra đẩy quan hệ song phương xuống mức thấp nhất trong lịch sử, các chuyên gia thương mại cho rằng quá trình phê chuẩn của Australia có thể bị ảnh hưởng. Malaysia và Thái Lan, mặc dù có quan hệ tốt hơn với Trung Quốc, nhưng đã chính thức gia nhập CPTPP, do vậy không có nhiều động lực sớm phê chuẩn RCEP.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã thúc đẩy tầm nhìn về thương mại trong bài phát biểu quan trọng tại Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) vào ngày 19/11 vừa qua, cam kết "tiếp tục thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư và ký kết nhiều hiệp định tự do thương mại chất lượng cao hơn với các nước khác". Ông tuyên bố Trung Quốc đang chỉ tìm cách hội nhập sâu hơn với nền kinh tế thế giới và bác bỏ việc tách ra nhằm mục đích hình thành một "vòng tròn nhỏ khép kín và cô lập những nước khác" (ám chỉ Mỹ). RCEP dự kiến ​​sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi tiếp cận ngày càng sâu rộng của Bắc Kinh vào khu vực Đông Nam Á, khu vực trung tâm của cuộc đối đầu Mỹ-Trung đang leo thang. Bất chấp đại dịch, thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN vẫn tăng trong chín tháng đầu năm 2020, với tổng kim ngạch thương mại trị giá 481,8 tỷ đô la, vượt qua EU là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc.

Trong khi đó, Mỹ lại giảm các hoạt động ngoại giao với khu vực. Trump đã bỏ qua hội nghị thượng đỉnh thường niên của ASEAN lần thứ ba vào tuần trước, thay vào đó chọn cử cố vấn an ninh quốc gia Robert O'Brien, đại diện cấp thấp nhất của Washington kể từ 2011, tham gia hội nghị trực tuyến. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ đã tham gia HNCC APEC trực tuyến ngày 20/11, đây cũng là lần đầu tiên ông xuất hiện tại một cuộc họp của APEC kể từ 2017. Trump đã có bài phát biểu trước các nhà lãnh đạo trong sự kiện kéo dài hai giờ, chủ yếu tập trung vào các vấn đề trong nước và những thành công có uy tín của ông khi đương nhiệm.

Việc ký kết RCEP đã tạo động lực thúc đẩy chính quyền tiếp theo của Mỹ đánh giá lại ưu tiên ngoại giao khu vực và có thể sẽ đưa Washington trở lại các thỏa thuận thương mại quốc tế. Theo các nhà phân tích khu vực, việc không sửa sai sẽ khiến Mỹ có nguy cơ mất ảnh hưởng và vị trí chiến lược trong khu vực phát triển nhanh nhất toàn cầu. "Mỹ cần một chiến lược để tăng cường tương tác với khu vực, bao gồm sự tham dự nhiều hơn các sự kiện ASEAN và các cuộc họp thường xuyên khác ở Châu Á", Deborah Elms, giám đốc điều hành của công ty tư vấn Trung tâm Thương mại Châu Á, cho biết.

Tập Cận Bình cũng gây ngạc nhiên khi lần đầu tiên công khai tuyên bố rằng Trung Quốc sẽ "cân nhắc thuận lợi" việc tham gia CPTPP gồm 11 thành viên trong hội nghị thượng đỉnh APEC vào 20/11. Việc Bắc Kinh tham gia CPTPP sẽ khiến Trung Quốc trở thành bên tham gia lớn nhất vào hai thỏa thuận thương mại lớn nhất của khu vực, không bao gồm Washington.

Về lâu dài, các thành viên ASEAN sẽ muốn Mỹ tham gia nhiều hơn vào các sáng kiến ​​thương mại tự do vì quy mô nền kinh tế Mỹ và mong muốn cân bằng quyền lực trong khu vực. Tuy nhiên, khả năng cam kết của Mỹ tại khu vực ở thời điểm này tương đối mơ hồ. Các ưu tiên trong nước, đặc biệt là sự lây lan rộng của Covid-19 ở Mỹ, dự kiến ​​sẽ được ưu tiên hơn các mục tiêu chính sách đối ngoại khi Ông Biden nhậm chức vào tháng Giêng. Nhưng tiền lệ địa chính trị do RCEP đặt ra có thể tạo động lực cho việc Mỹ xem xét lại cam kết của mình. "Việc ký kết RCEP có thể thay đổi cuộc tranh luận thương mại ở Mỹ bằng cách điều chỉnh lại quan điểm rằng CPTPP không chỉ là một hiệp định thương mại tác động đến các doanh nghiệp, người lao động và môi trường của Mỹ mà còn là một khuôn khổ giúp Mỹ và các nước cùng chí hướng có thể cạnh tranh ảnh hưởng với Trung Quốc bằng cách đặt ra các quy tắc cạnh tranh trong khu vực", Okun nói.

Mối quan hệ Mỹ - Trung có khả năng vẫn là nguồn gây bất ổn cho Châu Á trong tương lai, mặc dù Biden được coi là người ôn hòa và dễ đoán hơn Tổng thống Trump. Các nhà phân tích cho rằng Mỹ sẽ có cơ hội tốt hơn để thu hẹp ảnh hưởng của Trung Quốc bằng cách quay trở lại các diễn đàn đa phương, nơi mà Tổng thống tiếp theo của Mỹ dự kiến ​​sẽ tận dụng sự xích mích ngoại giao giữa Bắc Kinh và các quốc gia  khu vực. Việc ký kết RCEP trước hết là một cuộc bỏ phiếu tín nhiệm về chủ nghĩa đa phương. Nhưng việc chính thức hóa nó trong bối cảnh chính quyền Trump cố gắng gây áp lực lên Trung Quốc thông qua các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt cho thấy rằng chiến lược của Washington trên thực tế đã không làm được gì để ngăn cản Bắc Kinh thiết lập chương trình thương mại toàn cầu của mình./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Tin liên quan
Kết quả thực hiện công tác kiểm soát thủ tục hành chính, cơ chế một cửa, một cửa liên thông năm 2020 trên địa bàn tỉnh Tiền Giang    15/01/2021
Hướng về quan hệ Trung - Anh năm 2021: bạn bè hay đối thủ?    14/01/2021
Diễn biến căng thẳng quan hệ Trung - Mỹ ở giai đoạn cuối nhiệm kỳ Tổng thống Trump    14/01/2021
Nhận diện về các khó khăn của thế giới năm 2021    14/01/2021
HSBC nhận định về tình hình kinh tế Việt Nam    14/01/2021
Việt Nam tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý phát triển    14/01/2021
Triển vọng về hợp tác kinh tế Việt - Mỹ trong nhiệm kỳ Tổng thống Joe Biden    14/01/2021
Báo Pháp đánh giá về triển vọng kinh tế Việt Nam    14/01/2021
Trung Quốc nêu 06 đề xuất cho chính sách đối với nhiệm kỳ mới của Tổng thống Joe Biden    14/01/2021
Nhìn lại quá trình hợp tác giữa Tiền Giang và các đối tác Cuba nhân kỷ niệm 60 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao    12/01/2021

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 4
  Hôm nay: 243
  Tổng lượt truy cập: 128289