Truy cập nội dung luôn

Nội dung bài viết Nội dung bài viết

Thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung giai đoạn I có dựa trên các tiêu chuẩn của WTO về không phân biệt đối xử?
12/02/2020
Giảm font chữ Tăng font chữ

Sau khi thỏa thuận thương mại Mỹ - Trung giai đoạn I được ký kết ngày 15/1, giới bình luận tập trung vào những mục tiêu đầy tham vọng về mức nhập khẩu của Trung Quốc đối với hàng hóa Mỹ. Nhưng các nhà phê bình khẳng định thỏa thuận này dẫn đến "quản lý thương mại" hay "kế hoạch tập trung", trong đó mệnh lệnh của chính phủ thay thế cho các quy luật thị trường. Mối nguy của thỏa thuận mới này là ở chỗ nó thay thế một hệ thống thương mại chủ yếu dựa vào các quy định đã được thống nhất bằng một hệ thống thương mại chỉ đơn thuần dựa trên thế lực đàm phán. Mỹ từ lâu đã đề cao hệ thống pháp quyền, nhưng nay đã loại bỏ nó để chọn hệ thống quyền lực, nơi kẻ mạnh làm những gì họ muốn và kẻ yếu phải chịu thiệt thòi.

Phó thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc (trái) và Tổng thống Trump trong lễ ký hiệp định thương mại giai đoạn một. Ảnh: AFP.

Những quy định bị suy yếu khiến cho những nền kinh tế nhỏ hơn như Canada, Australia, các quốc gia ASEAN và châu Mỹ La-tinh ở vào tình thế ngày càng dễ bị tổn thương. Mặc dù việc củng cố WTO đã được đề cập đến tại Davos ngày 20-24/1 vừa qua, triển vọng chống đỡ cho các quy định đa phương rất mờ mịt. Trong thế giới của đàm phán song phương, các nước nhỏ không còn có các quy định làm lá chắn bảo vệ nữa và sẽ phải có những thỏa thuận không công bằng với những thế lực lớn như Mỹ, Trung Quốc và EU. Thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung giai đoạn I báo hiệu cho một tương lai như vậy. Nó là những biện pháp có lợi cho Mỹ nhưng bất lợi cho các nước khác. Trọng tâm của thỏa thuận là cam kết của Trung Quốc sẽ mua thêm 200 tỉ USD hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ trong vòng 2 năm tới. Dù không xảy ra dịch coronavirus Trung Quốc cũng khó có khả năng đạt được mục tiêu đó nên cách duy nhất là chuyển hướng nhập khẩu, chọn mua hàng Mỹ thay vì hàng hóa của các nước khác, chẳng hạn như đậu nành Brazil hay bò Úc. Biện pháp chống trả của các nước chịu ảnh hưởng sẽ bị hạn chế (khiếu nại lên WTO rằng thỏa thuận Mỹ - Trung vi phạm nguyên tắc cốt lõi về không phân biệt đối xử trong thương mại), nhưng cả Mỹ và Trung Quốc đều sẽ không thèm để ý đến phán quyết của WTO.

Những cải cách đáng ra sẽ có lợi cho tất cả các đối tác thương mại của Trung Quốc như việc hạn chế mức trợ cấp ngành và giới hạn cho các doanh nghiệp nhà nước của Trung Quốc lại bị chừa lại đến thỏa thuận giai đoạn 2 với kỳ vọng vào đàm phán vốn đã mong manh. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ ra rằng phải chờ đến sau cuộc bầu cử tháng 11. Với việc Trung Quốc chịu thuế quan đối với ¾ tổng lượng hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ mà vẫn không chịu chấp thuận những cải cách trên, chính quyền của Tổng thống Donald Trump khó có thể gây đủ áp lực để buộc Trung Quốc thay đổi trong tương lai.

Canada là một ví dụ cho thấy những mối nguy một khi quy định quốc tế bị xói mòn. Trong vụ Canada quyết định dẫn độ Giám đốc Tài chính Hoa Vi Meng Wanzhou vị truy nã tại Mỹ, mặc dù Trung Quốc đã có những biện pháp trả đũa đối với Canada như bắt giam 2 công dân Canada, cắt giảm 2 tỉ USD nhập khẩu dầu hạt cải từ Canada, Tổng thống Donald Trump chỉ bình luận là có thể sẽ can thiệp nếu điều đó giúp ích cho thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Trong quá khứ, đòn trả đũa của Trung Quốc sẽ gặp phải phản ứng mạnh mẽ từ phía Mỹ để ủng hộ đồng minh Canada. Nhưng lần này chính quyền Tổng thống Trump lại lờ đi, khiến Canada vào tình thế không thể chọn lựa giữa việc thực hiện trách nhiệm với Mỹ và chấp nhận sự trả đũa của Trung Quốc hay là đạt thỏa thuận với Trung Quốc về việc thả bà Mạnh Vãn Chu và làm cho Mỹ tức giận.

Trong cơ chế thương mại toàn cầu mới, mỗi nước sẽ đều phải đối mặt với những tình huống khó xử tương tự. Mỹ đang gây áp lực đòi hỏi các nước ngừng hợp tác với Hoa Vi. Họ phải quyết định nghe theo và đối mặt với trả đũa của Trung Quốc hay là từ chối và chọc giận Mỹ. Nhiều nước, bao gồm Canada và Anh, đang xem xét các loại thuế mới đối với các công ty kỹ thuật số. Nhưng Mỹ đã cảnh cáo sẽ thực hiện lệnh cấm vận đơn phương đối với bất cứ nước nào làm việc đó. Không có một bộ quy tắc được thống nhất chung một cách rõ ràng, mỗi vấn đề thương mại đều sẽ phải đem ra đàm phán. Trong đàm phán, nước lớn thường có quyền quyết định. Thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 Mỹ-Trung là khởi đầu cho những gì sắp diễn raBottom of FormTop of FormBottom of Form.

Trong một diễn biến khác, nhân kỷ niệm 75 năm Hội nghị Yalta của 03 cường quốc Liên Xô, Mỹ và Anh (Tháng 2/1945 tại thành phố Yalta, Ucraina), các nhà bình luận đang lo lắng về một thế giới được cấu trúc bởi quan hệ đối tác và cạnh tranh Trung - Mỹ.

Ngày nay, trật tự Yalta còn lại những gì?

Trật tự Yalta là ma trận của một trật tự quốc tế mới dựa trên tương quan lực lượng xuất hiện sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Hội nghị này đánh dấu quá trình chuyển giao từ hệ thống do các cường quốc thực dân thống trị, tiêu biểu như Anh - nước giành chiến thắng sau Chiến tranh thế giới thứ hai nhưng đang suy yếu và Pháp - nước bị đánh bại năm 1940, sang hệ thống hai cực Liên Xô - Mỹ và cần nhớ rằng Trung Quốc đã trở thành quốc gia độc lập. Đó cũng là sự chuyển đổi từ hệ thống an ninh tập thể của Hội quốc Liên - tỏ ra không hiệu quả trong việc ngăn chặn xung đột, sang Liên hợp quốc (LHQ), có tính đến sự cân bằng giữa các cường quốc. Hệ thống của LHQ coi tất cả các thành viên đều bình đẳng nhưng "một số nước bình đẳng hơn các nước khác" khi các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an (HĐBA) có quyền phủ quyết. Điều này phản ánh mối tương quan giữa các cường quốc, nhất là các quốc gia có vũ khí hạt nhân.

Trật tự Yalta không hẳn là một sự phân chia thế giới?

Đó là nhận định của Pháp thông qua hồi ký của Tướng De Gaulle, người không bao giờ đồng ý việc Pháp đứng ngoài trật tự này. Điều này sau đó đã được sửa chữa tại Hội nghị San Francisco đánh dấu sự thành lập LHQ - tại đây Pháp trở thành thành viên thường trực HĐBA với quyền phủ quyết, nhờ vào tài ngoại giao phi thường của De Gaulle và sự kiên định của Churchill. Với sự xuất hiện của một mối đe dọa của Liên Xô cũ và sự sụp đổ của Đức, Churchill hiểu rằng Anh cần phải dựa vào Pháp - nước cần có một vai trò phù hợp với lịch sử và địa lý của mình. Đối với Churchill, sự ổn định của Châu Âu đồng nghĩa với việc khôi phục sức mạnh của Pháp.

Về vấn đề này, có thể hiểu diễn biến quá trình Brexit mới đây. Về cơ bản, người Anh coi mình là người chiến thắng và họ muốn rời khỏi một dự án chính trị trong đó họ không cảm thấy thoải mái - một dự án mà Anh luôn coi đó là Liên minh giữa các nước bại trận (Pháp năm 1940, Italia năm 1943 và Đức năm 1945). Sau 47 năm, hiện Anh đang nhìn nhận lại vị thế của mình như một cường quốc cổ điển. Tuy nhiên, Brexit không nên tạo ra rạn nứt liên quan đến các vấn đề an ninh. Trong lĩnh vực này, Châu Âu cần Anh và ngược lại. Sẽ rất hữu ích để xem xét một sáng kiến ​​chung giữa Paris, London và Berlin. Trong mọi trường hợp, Anh sẽ vẫn là một đối tác ưu tiên của Pháp trong lĩnh vực này - điều rất phù hợp với nội dung Hiệp ước Lancaster House năm 2010 trên cơ sở Hiệp ước Dunkerque năm 1947.

Một trật tự Yalta phù hợp với tình hình mới là gì?

Trật tự này sẽ cần phải tính đến vị thế mới của Nga, dù ít quan trọng hơn so với Liên Xô cũ, và đặc biệt là sự trỗi dậy của Trung Quốc (Đài Loan giữ ghế tại HĐBA cho đến năm 1971). Thế giới hiện tại chủ yếu được cấu trúc bởi quan hệ đối tác và cạnh tranh Trung - Mỹ. Trong 40 năm qua, sự phát triển của hệ thống LHQ chủ yếu được giải thích bởi sự trỗi dậy của Trung Quốc - nước vừa sử dụng chủ nghĩa đa phương và cả chủ nghĩa đơn phương tùy theo bối cảnh một cách thực dụng. Ngoài ra, còn có cuộc tranh luận về thành phần của HĐBA hiện không còn phản ánh thực trạng của thế giới về kinh tế và dân số: ảnh hưởng của ba nước thành viên thường trực Châu Âu là Anh, Nga và Pháp thấp hơn nhiều so với chính ảnh hưởng của họ vào năm 1945. Paris ủng hộ việc mở rộng HĐBA cho bốn thành viên thường trực mới là Đức, Brazil, Nhật Bản, Ấn Độ. Câu hỏi đặt ra là liệu các nước này cũng sẽ có quyền phủ quyết hay không?

Chúng ta hiểu rằng hệ thống của LHQ chưa sẵn sàng cho việc phân bổ lại các lá bài cho các cường quốc mới nổi. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu tương quan lực lượng giữa các nước công nghiệp phát triển G7 và của E7 (Nhóm các cường quốc mới nổi như Trung Quốc, Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Brazil, Ấn Độ, Mexico, Indonesia) đang thay đổi sâu sắc, thì các nước Châu Âu đang bảo vệ một hệ thống đa phương mở hiện đang bị Trung Quốc, Nga và đặc biệt là Mỹ xem xét lại./.

 

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

Tin liên quan
Vui mừng vì lần đầu tiên thanh long Việt Nam sang thẳng Trung Quốc bằng đường sắt    27/02/2020
Cập nhật về tình hình dịch cúm trên toàn thế giới và Công tác phòng chống đến ngày 26/02/2020    27/02/2020
Báo Pháp bình luận về bộ quy tắc ứng xử Biển Đông COC trong tương lai    27/02/2020
Thực hiện công tác theo dõi thi hành pháp luật    27/02/2020
Triển khai Thông tư 01/2020/TT-BNG về Lãnh sự danh dự nước CHXHCN Việt Nam    18/02/2020
Cục Lãnh sự - Bộ Ngoại giao thông tin và lưu ý công dân Việt Nam trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19    26/02/2020
Kinh tế châu Á: Loay hoay vì dịch COVID-19    26/02/2020
Bình luận về quan hệ Mỹ - Ấn nhân chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump đến Ấn Độ    26/02/2020
Toàn cầu hóa ràng buộc các nước với nhau và nên hợp tác thay vì đối kháng!    26/02/2020
Cập nhật tình hình dịch cúm trên toàn thế giới và Công tác phòng chống đến ngày 25/02/2020    26/02/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 1
  Hôm nay: 139
  Tổng lượt truy cập: 23473