Truy cập nội dung luôn

Chi tiết bài viết

Các quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương vẫn chưa đạt được thỏa thuận thương mại toàn khu vực (RCEP)

Ngày 4/11 tại Bangkok, 16 quốc gia Châu Á - Thái Bình Dương, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản, đã thất bại trong việc ký Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), do Ấn Độ đã không đồng ý ký. Quyết định này được coi là thêm một đòn giáng vào các chính phủ ủng hộ thương mại tự do, đặc biệt là thất bại đối với Bắc Kinh, vì họ rất muốn mở rộng quan hệ đối tác trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Mỹ.

Tất cả các quốc gia thành viên RCEP, trừ Ấn Độ dự định tiến hành các quy trình pháp lý cần thiết để ký thỏa thuận vào năm 2020, đồng thời phối hợp với Ấn Độ để giải quyết các vấn đề còn tồn tại. Mặc dù RCEP là hiệp định thương mại lớn với 40% thương mại toàn cầu và 35% GDP của 16 nước, 3,6 tỷ dân, nhưng Thủ tướng Ấn Độ Modi cho rằng hiệp định không giải quyết được những vấn đề và mối quan tâm nổi bật của Ấn Độ. Chính phủ Ấn Độ cho rằng các điều kiện mà 15 quốc gia khác đồng ý là "không công bằng hoặc không cân bằng".

Giải thích nguyên nhân Ấn Độ từ chối gia nhập RCEP, tờ India today ngày 5/11 đưa ra 5 lý do.

Thứ nhất, kinh tế Ấn độ đang trải qua giai đoạn khó khăn, GDP tăng trưởng chậm 5 quý liên tiếp từ tháng 1 năm 2018 sau khi chính sách mới về thuế hàng hóa và dịch vụ được triển khai  cùng với việc đổi tiền năm 2016. Nền kinh tế chịu sức ép và chính phủ vất vả đối phó với tình hình kinh tế trong nước nên một hiệp định lớn như RCEP sẽ khiến cho nông nghiệp và doanh nghiệp Ấn Độ đối mặt với cạnh tranh không công bằng từ những nước có nhiều thế mạnh trong xuất khẩu.

Thứ hai, Ấn Độ là một thực thể doanh nghiệp tồi khi có thâm hụt thương mại lớn với hầu hết tất cả các nền kinh tế lớn. Trong số 15 thành viên RCEP, Ấn Độ có thâm hụt lớn với ít nhất 11 nước. Trong 5 năm qua, thâm hụt thương mại Ấn Độ với những nước này gần như tăng gấp đôi, từ 54 tỷ USD giai đoạn 2013-2014 lên 105 tỷ năm 2018-2019, riêng với TQ là 53 tỷ.

Thứ ba, RCEP bị các ngành công nghiệp và nông dân Ấn Độ phản đối. Ngành sản xuất của Ấn Độ đang khủng hoảng và giảm sút trong những tháng qua. Ngành dịch vụ cũng giảm sút đáng kể kể từ tháng 9/2017. Trung Quốc và các nước ASEAN lại có ngành dịch vụ mạnh mẽ, tiếp cận mở cho những nước này sẽ phá hoại nền kinh tế Ấn Độ trong lúc khủng hoảng. Về nông nghiệp, các sản phẩm sữa, gia vị, cao su, dừa sẽ phải đối mặt với bán phá giá từ các nước Nam Á, chỉ riêng Sri Lanka đã khiến người trồng gia vị Ấn Độ lao đao. Việt Nam và Indonesia có cao su cực rẻ cho xuất khẩu, New Zealand và Australia chỉ chờ để xuất sản phẩm sữa vào Ấn Độ. Kinh tế Ấn Độ sẽ khủng hoảng vì RCEP không đủ bảo vệ họ.

Thứ tư, kinh nghiệm chỉ ra rằng các hiệp định thương mại tự do không hiệu quả với Ấn Độ, dựa trên phân tích các hiệp định mà Ấn Độ ký trong thập kỷ qua với Sri Lanka, Malaysia, Singapore và Hàn quốc. Phân tích cho thấy nhập khẩu từ các nước FTA tăng lên còn xuất khẩu thì không thể bắt kịp. Tận dụng FTA của Ấn Độ thấp khủng khiếp, chỉ từ 5-25%.

Thứ năm, kế hoạch của Trung Quốc. RCEP có lẽ là một trò chơi của Trung Quốc để cứu vớt ngành sản xuất khỏi sụp đổ. Một vài nhà công nghiệp Ấn Độ cho rằng kế hoạch của Trung Quốc là nhấn chìm thị trường Ấn Độ qua việc sử dụng các nước RCEP như một mạng lưới kết nối. Trung Quốc đã hầu như thống nhất gần hết các thị trường dưới cái ô RCEP. Trung Quốc đã thay đổi thương mại với các nước ASEAN sau khi ký ACFTA năm 2010. ASEAN-6 (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) có thặng dư thương mại năm 2010 53 tỷ USD và 54 tỷ USD năm 2016.  Ấn Độ với thị trường 1,3 tỉ dân có thể là thị trường mở lớn nhất cho các công ty Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi chiến tranh thương mại với Mỹ. Trung Quốc cần tiếp cận thị trường Ấn Độ để duy trì ngành sản xuất.

Bình luận về việc Ấn Độ từ chối tham gia RCEP, "quay lưng" lại với thương mại tự do, Bloomberg ngày 5/11 cho rằng Ấn Độ đang tỏ ra lo sợ thay vì đón nhận thế giới. Quyết định của Ấn Độ đã gây ra một số phản ứng gay gắt. Trung Quốc chỉ trích việc Ấn Độ đưa ra những yêu cầu mới vào phút cuối. Quyết định của Ấn Độ cho thấy sự thay đổi đáng thất vọng của New Delhi, trong khi họ từng là một trong những nước tiên phong của RCEP cách đây 7 năm, dưới thời Thủ tướng Manmohan Singh. Trên thực tế, quyết định của Ấn Độ là sự thừa nhận rằng ngay cả triển vọng tham gia một hiệp định thương mại lớn của khu vực cũng không tạo ra đủ động lực cho New Delhi tiến hành cải cách kinh tế sâu sắc và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ấn Độ không có ý chí chính trị để thực hiện cải cách. Chính phủ chỉ đơn giản tính toán rằng việc rút khỏi RCEP là dễ dàng hơn so với tiến hành cải cách nội bộ.

Thủ tướng Modi đáng nhẽ có thể lấy ví dụ về việc Tổng thống Donald Trump rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) tại Châu Á. Một Ấn Độ không còn được Mỹ hậu thuẫn tỏ ra không thoải mái với sức mạnh thương mại của Trung Quốc. TPP, không còn Mỹ, vẫn tồn tại dưới một tên mới; và RCEP không có Ấn Độ vẫn tồn tại, nhưng khu vực địa-kinh tế được gọi là "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" đang dần mất đi ý nghĩa. Đúng là RCEP có những nguy hiểm. Nhưng Ấn Độ đang ở hoàn cảnh mà họ cần chấp nhận rủi ro. Chính quyền Ấn Độ có thể đóng cửa với thế giới. Tuy nhiên, trừ khi họ cũng có thể dập tắt khát vọng của người Ấn Độ, chủ nghĩa cô lập sẽ là phản tác dụng.

Một số chuyên gia cho rằng với việc Chủ tịch ASEAN chuyển từ Thái Lan sang Việt Nam vào năm 2020, Brunei năm 2021 và Campuchia năm 2022, sẽ làm cho việc đẩy nhanh các cuộc đàm phán trở nên khó khăn hơn. Cả ba quốc gia này đều được coi là có ít kinh nghiệm ngoại giao hơn Thái Lan.

Khi mối quan hệ Mỹ - Trung đã thay đổi từ sự hợp tác không đễ dàng sang sự cạnh tranh cũng không dễ dàng, thì các nước thành viên ASEAN đã phải xem xét lại mối quan hệ của họ với hai cường quốc thế giới. Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) được tổ chức vào ngày 4/11 tại Bangkok là cơ hội để ASEAN thể hiện vai trò nhiều hơn trong việc định hình và ảnh hưởng đến số phận của địa chính trị của mình.

Việc cả Trung Quốc và Mỹ coi Đông Nam Á là một đấu trường chính trong cạnh tranh ảnh hưởng có thể mang lại cơ hội như một đòn bẩy cho ASEAN. Đáng tiếc, nhiều nhà quan sát cho rằng ASEAN sẽ không sử dụng lợi thế này. Cạnh tranh Mỹ - Trung có thể gây ra chia rẽ ASEAN và biến quan niệm về "Vai trò trung tâm của ASEAN" thành một khẩu hiệu suông, trừ khi các thành viên chủ chốt của ASEAN tích cực hơn trong việc củng cố và gắn kết được lập trường của ASEAN trong những vấn đề có ảnh hưởng chung đến các nước thành viên. ASEAN vẫn giữ vị trí quan trọng đối với cả Mỹ và Trung Quốc, cả hai cường quốc này đều không có lợi ích trong trường hợp một ASEAN yếu ở khu vực. ASEAN vẫn có quyền của mình trong việc đưa ra lập trường về một loạt các vấn đề quan trọng từ an ninh hàng hải đến quản trị các dự án hạ tầng.

Tuy nhiên, các quốc gia chủ chốt của ASEAN, đặc biệt là Indonesia, cần đầu tư thêm thời gian cho vai trò lãnh đạo cũng như thu thập thêm vốn chính trị để tạo lập được nền tảng chung. Tiến trình chắc chắn sẽ bị chậm lại do việc ra quyết định cần dựa trên đồng thuận ASEAN và những lo ngại về việc gây ra rạn nứt trong quan hệ với Trung Quốc hoặc với Mỹ. Nhưng cũng còn hơn là vì những lo ngại này mà làm ảnh hưởng đến tổ chức và tiếng nói của ASEAN trong bối cảnh môi trường địa chính trị thay đổi nhanh chóng và đầy thách thức.

Việc ASEAN phản ứng yếu đối với cạnh tranh Mỹ-Trung có một số nguyên nhân sâu xa. Thứ nhất, bốn thành viên quan trọng của ASEAN là Indonesia, Philippines, Malaysia, Thái Lan, - đang bận tâm với các vấn đề trong nước vài năm gần đây; ngoại trừ Thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad, các nhà lãnh đạo của ba quốc gia còn lại đều có xu hướng xa lánh đối với tiến trình khu vực. Thứ hai, mặc dù Trung Quốc là đối tác thương mại quan trọng đối với tất cả các thành viên ASEAN, nhưng đầu tư của Trung Quốc lại khác nhau giữa các thành viên. Điều này gây khúc mắc giữa những nước có nền kinh tế nhỏ hơn nhưng lại nhận được đầu tư lớn hơn với các nước còn lại.

Phần lớn là do hậu quả của hai vấn đề trên, mà không ai trong số ba nước - Philippines, Singapore và Thái Lan - đã đưa ra bất kỳ kết quả đáng chú ý nào liên quan đến vấn đề Biển Đông dưới năm chủ tịch của họ. Những phát triển ngoài ý muốn trong vấn đề thương mại cũng làm giảm vai trò của ASEAN. Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) chưa được ký kết, trọng tâm và nguồn lực trong các cuộc đàm phán đã lệch ra khỏi chương trình nghị sự hội nhập của ASEAN. Mặc dù RCEP ban đầu là một sáng kiến của do ASEAN, nhưng trên thực tế, nó đã trở thành một dạng hiệp định thương mại tự do giữa sáu bên ngoài ASEAN, đặc biệt là giữa Ấn Độ và Trung Quốc.

Tất cả những điều trên sẽ thúc đẩy các nhà lãnh đạo ASEAN hình thành một mặt trận chung ở khu vực trước cạnh tranh Mỹ - Trung. Tuy nhiên ASEAN cần nhiều nỗ lực, trong đó cần thúc đẩy những vấn đề sau:

Về mặt an ninh, ASEAN có thể đẩy nhanh việc áp dụng Bộ quy tắc ứng xử lâu dài cho Biển Đông để bảo đảm căng thẳng trên biển được hạn chế, nhanh chóng làm dịu tình hình và quản lý một cách minh bạch. ASEAN cũng có thể thúc đẩy hơn nữa tài liệu Viễn cảnh ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương thành một nền tảng chiến lược mạnh mẽ hơn với các mục tiêu và khung chính sách rõ ràng. Ngoài ra, ASEAN còn có thể tăng cường huấn luyện và tập trận giữa quân đội các nước thành viên, tập trung vào nội dung chống khủng bố và cứu trợ nhân đạo.

ASEAN cần có bộ phận EAS ở Ban Thư ký ASEAN để hỗ trợ EAS triển khai các quyết định của hội nghị, đồng thời củng cố vai trò của ASEAN với tư cách là bên cung cấp nội dung cho chương trình nghị sự của EAS. ASEAN có thể phát triển hơn nữa quy hoạch tổng thể cơ sở hạ tầng của mình để vừa tận dụng và quản lý các nguồn tài chính nước ngoài cho cơ sở hạ tầng, bao gồm các tiêu chuẩn ASEAN về quản trị dự án và mở rộng một Quỹ Cơ sở hạ tầng ASEAN để phối hợp với các sáng kiến ​​cơ sở hạ tầng của đối tác như Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường Trung Quốc và Sáng kiến đối tác Hạ tầng ba bên Mỹ-Nhật-Úc. Tuy nhiên, bất kỳ sáng kiến ​​chiến lược nào của ASEAN nhằm xoa dịu căng thẳng giữa các nước lớn sẽ cần phải có một quốc gia thành viên chủ chốt - mà Indonesia là ứng cử viên rõ ràng - đóng vai trò lãnh đạo tích cực và được các nước ASEAN ủng hộ để có được quyền quyết định trong các cơ chế khu vực.

Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-Trung Quốc hôm 3/11, Tổng thống Indonesia Joko Widodo khẳng định lộ trình phát triển của ASEAN nên gắn với Sáng kiến Vành đai và Con đường Trung Quốc (BRI). Đối với ASEAN, các cuộc họp tại Bangkok là diễn đàn để thúc đẩy Tài liệu quan điểm ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương mới được thông qua, trong đó nhấn mạnh quan hệ đối tác bao trùm và chủ động mời Trung Quốc cùng tham gia. Ngược lại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Washington lại nhằm ngăn chặn sự mở rộng kinh tế và tầm ảnh hưởng của Trung Quốc.

Tổng thống Jokowi cho biết tài liệu quan điểm của ASEAN khuyến khích các nước trong khu vực ưu tiên hợp tác và loại bỏ sự cạnh tranh; khẳng định ASEAN đã sẵn sàng hợp tác với Trung Quốc trong khuôn khổ Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tập trung vào kết nối, hợp tác cơ sở hạ tầng, và các lĩnh vực khác. Tổng thống Jokowi đề xuất Indonesia đăng cai Diễn đàn về Kết nối và Cơ sở hạ tầng Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vào năm tới.

Trong tuyên bố chung ASEAN - Trung Quốc, các nhà lãnh đạo ASEAN đã khuyến khích Trung Quốc "tích cực hỗ trợ phát triển và tài trợ cho các dự án cơ sở hạ tầng ASEAN và thúc đẩy hợp tác kết nối trong các lĩnh vực như đường sắt, đường cao tốc, cảng và bến cảng, sân bay, điện và giao tiếp"./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

Tin liên quan
LUẬT XÂY DỰNG CỦA PHÁP    12/11/2019
Vai trò ASEAN trong chiến thương mại Mỹ - Trung    12/11/2019
LUẬT QUẢN LÝ TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP CỦA CANADA    12/11/2019
Nỗi lo thường trực của các nước vì các đập thủy điện ở thượng nguồn    11/11/2019
Vì sao các nước ngày càng thận trọng với cường quốc mới nổi?    11/11/2019
LUẬT QUẢN LÝ THẢM HỌA CỦA CAMPUCHIA    11/11/2019
Ngân hàng Phát triển Châu Á và các dự án cơ sở hạ tầng xanh cho khu vực ASEAN    11/11/2019
Các nước ASEAN kết thúc Hội nghị Cấp cao Bangkok lần 35    11/11/2019
WTO ra phán quyết cho phép Trung Quốc đánh thuế đối với 3,6 tỷ USD hàng hóa của Mỹ    11/11/2019
Kinh tế toàn cầu năm 2019 có 5 điểm tốt và 6 điểm xấu    11/11/2019

Liên kết Liên kết