Truy cập nội dung luôn

Nội dung bài viết

Giá trị của ASEAN trở nên nổi bật hơn trong bối cảnh cạnh tranh Trung - Mỹ gia tăng
14/07/2021

Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan gần đây đã thừa nhận, việc thực hiện Đồng thuận 5 điểm của ASEAN về tình hình Myanmar diễn ra chậm chạp khiến ông cảm thấy thất vọng. Điều này khơi dậy sự chú ý mới về tính kém hiệu quả của “Phương thức ASEAN” từng bị chỉ trích trước đây. Nhưng thực tế là, trong tiến trình khu vực Đông Á, “Phương thức ASEAN” thực sự đóng vai trò lớn trong việc duy trì tiến trình hợp tác, giảm bớt cạnh tranh nước lớn, duy trì hòa bình, ổn định khu vực, đồng thời cũng trở thành nguồn sức mạnh thể chế quan trọng của ASEAN.

Quan điểm phổ biến cho rằng, tiến trình khu vực Đông Á bắt đầu từ khủng hoảng tài chính Châu Á năm 1997. Để đối phó với cuộc khủng hoảng đó, ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đã xây dựng hợp tác “10+3”, từ đó khởi động tiến trình khu vực lấy ASEAN làm trung tâm. Cùng với việc thúc đẩy tiến trình khu vực, nhiều cơ chế khu vực mới đã hình thành, trong khi các cơ chế cũ cũng cho thấy sức sống mạnh mẽ hơn. Từ Hội nghị “10 + 6” đến Hội nghị cấp cao Đông Á, từ Diễn đàn khu vực ASEAN đến Hội nghị mở rộng Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN, mặc dù một số cơ chế có tính cạnh tranh cao, nhưng có một đặc điểm chung là đều lấy ASEAN làm trung tâm. ASEAN từng bước xác lập “vị trí trung tâm” trong tiến trình khu vực, hình thành “Phương thức ASEAN” lấy nguyên tắc không can thiệp vào các vấn đề nội bộ, tính tiệm tiến, linh hoạt, đồng thuận và nhấn mạnh sự thoải mái làm cốt lõi, trong đó quyền phát ngôn và sức ảnh hưởng trên các mặt như thỏa thuận thể chế, chương trình nghị sự liên tục được cải thiện. Một đặc điểm nổi bật là nếu bất kỳ quốc gia nào ngoài khu vực tham gia vào tiến trình khu vực lấy ASEAN làm trung tâm, thì quốc gia đó phải tuân thủ các nguyên tắc của ASEAN và tôn trọng “Phương thức ASEAN”.

Ngày nay, cạnh tranh chiến lược Trung - Mỹ đang trở thành mấu chốt chính trong cục diện thay đổi lớn lao chưa từng có 100 năm qua, đồng thời sẽ có ảnh hưởng quan trọng và sâu rộng đến tiến trình khu vực Đông Á. ASEAN đặc biệt lo lắng sức mạnh thể chế của mình sẽ bị suy yếu trong cạnh tranh Trung - Mỹ. Vì vậy, dù là văn kiện “Triển vọng ASEAN Ấn Độ - Thái Bình Dương”  (năm 2019), hay đề xuất nâng cấp cơ chế Hội ​​nghị Cấp cao Đông Á lên thành cơ chế chính của hợp tác Đông Á (năm 2020), tất cả đều cho thấy nhu cầu cấp thiết của ASEAN trong việc bảo vệ sức mạnh thể chế của chính mình. Mục đích là để duy trì khuôn khổ thể chế và các tiến trình khu vực lấy ASEAN làm trung tâm bằng cách tiếp tục phát huy ảnh hưởng của sức mạnh thể chế, cung cấp vùng đệm thể chế cho cạnh tranh Trung - Mỹ và cố gắng tránh phải “chọn bên” giữa Trung Quốc và Mỹ, từ đó thực hiện tốt hơn lợi ích của bản thân.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn phát biểu tại Hội nghị đặc biệt các bộ trưởng ngoại giao ASEAN - Trung Quốc chiều 07/6/2021. Ảnh: Bộ Ngoại giao

Hiện nay, sự suy giảm tương đối về sức mạnh vật chất của Mỹ đã khiến nước này không thể tiếp tục duy trì hệ thống bá quyền toàn cầu khổng lồ. Trong tương lai, các cường quốc, bao gồm cả Mỹ, sẽ tăng cường coi trọng hơn nữa sức mạnh thể chế, để giảm tác động mà cạnh tranh nước lớn có thể gây ra đối với lợi ích quốc gia và hệ thống quốc tế. Cùng với việc chấp nhận các quy tắc quốc tế và hội nhập vào hệ thống quốc tế hiện có, Trung Quốc vẫn coi trọng việc thúc đẩy xây dựng thể chế quốc tế kiểu mới cân bằng, bao trùm và có khả năng thúc đẩy các lợi ích chung hơn. Trong quá trình này, sức mạnh thể chế của Trung Quốc không ngừng được tăng cường, và việc sử dụng sức mạnh thể chế sẽ dần được hầu hết các nước trên thế giới thừa nhận. Có thể dự đoán, với việc tăng cường sức mạnh thể chế và việc thúc đẩy của quản trị toàn cầu và khu vực, kỷ nguyên mà cục diện thế giới hoàn toàn được xây dựng dựa trên sức mạnh vật chất sẽ không còn nữa. Trong tương lai, thế giới ngày càng phẳng có thể cho ra đời một trật tự quốc tế mới lấy sức mạnh toàn diện làm nền tảng, và coi sức mạnh thể chế làm cốt lõi.

Học giả người Singapore Kishore Mahbubani cho rằng, ASEAN là “món quà quý của Thượng đế ban tặng cho Trung Quốc”, và giá trị lớn nhất thể hiện ở việc các mục tiêu và quan niệm hợp tác mà ASEAN theo đuổi như đem lại hòa bình cho khu vực, phát triển kinh tế khu vực và “lấy người dân làm trung tâm” có sự tương thích cao với Trung Quốc, trở thành lực lượng mang tính thể chế lớn cản trở Mỹ kiềm chế Trung Quốc. Trong bối cảnh cạnh tranh Trung - Mỹ, giá trị sức mạnh thể chế của ASEAN ngày càng trở nên nổi bật hơn, thậm chí trong một số trường hợp, có thể tác động chủ yếu đến cạnh tranh Trung - Mỹ. Cố gắng tranh thủ “khu vực trung gian” như ASEAN, lấy hợp tác dựa trên lợi ích để duy trì hiệu quả của trao đổi kinh tế giữa Trung Quốc - ASEAN, lấy quản lý khủng hoảng để thúc đẩy tin cậy chính trị và kiểm soát an ninh giữa Trung Quốc - ASEAN, loại bỏ sự can thiệp từ bên ngoài, cùng nhau bảo vệ các thành quả hợp tác không dễ đạt được của tiến trình khu vực, cần trở thành ưu tiên cho hợp tác giữa Trung Quốc và ASEAN trong tương lai./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 

Liên kết Liên kết