Truy cập nội dung luôn

Nội dung bài viết

Vai trò của ASEAN và chính sách của Bộ tứ
24/03/2021

Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến đầu tiên của Đối thoại An ninh Tứ giác - thường được gọi là Bộ tứ - cho thấy sự hợp tác ngày càng tăng giữa bốn thành viên: Mỹ, Australia, Nhật Bản và Ấn Độ. Cấu trúc Bộ tứ mới 2.0 đang nhanh chóng nổi lên như một phần quan trọng của kiến ​​trúc bảo mật toàn cầu mới, đặt ra những câu hỏi cấp bách về vai trò và vị trí trung tâm trong tương lai của Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN). 

Hội nghị thượng đỉnh trực tuyến đầu tiên của Đối thoại An ninh Tứ giác - thường được gọi là Bộ tứ - cho thấy sự hợp tác ngày càng tăng giữa bốn thành viên: Mỹ, Australia, Nhật Bản và Ấn Độ. Cấu trúc Bộ tứ mới 2.0 đang nhanh chóng nổi lên như một phần quan trọng của kiến ​​trúc bảo mật toàn cầu mới, đặt ra những câu hỏi cấp bách về vai trò và vị trí trung tâm trong tương lai của Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN). Cho dù còn nhiều nghi ngờ về khả năng hợp tác sâu rộng và được thể chế hóa giữa các nước thuộc Nhóm Bộ tứ, Hội nghị cũng thể hiện bốn nước sẵn sàng hợp tác trong các vấn đề cấp bách cùng quan tâm, chẳng hạn như phân phối vắc xin Covid-19 và tác động toàn cầu của biến đổi khí hậu, bên cạnh những thách thức về an ninh truyền thống.

Người đứng đầu chính phủ của 4 quốc gia trong nhóm Bộ Tứ đã lần đầu tiên cùng ngồi lại trong khuôn khổ của một hội nghị thượng đỉnh.Ảnh: The Hindu.

Chính phủ Trung Quốc từ lâu đã coi Nhóm Bộ tứ là nỗ lực do Mỹ đứng đầu để kiềm chế và chống lại sự trỗi dậy toàn cầu của Trung Quốc, và sự hợp nhất của nhóm có thể làm gia tăng thêm căng thẳng giữa hai siêu cường. Tổng thống Mỹ Joe Biden cho đến nay vẫn tỏ dấu hiệu cho thấy cách tiếp cận Trung Quốc tương tự người tiền nhiệm cựu Tổng thống Donald Trump. Hơn nữa, sự tham gia của Australia, Nhật Bản và Ấn Độ thông qua Bộ tứ có thể đưa ra một thách thức mới đối với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Cách tiếp cận này, nhấn mạnh sự hợp tác chặt chẽ giữa Mỹ và các đối tác chiến lược, đã được ông Biden vạch ra từ năm 2020 như là cơ sở cho chiến lược của ông đối với Trung Quốc.

Không giống Cựu Tổng thống Donald Trump, người thích can dự trực tiếp với Trung Quốc bằng cách tiến hành “chiến tranh thương mại” đơn phương và cạnh tranh gay gắt về công nghệ, hay xem thường chủ nghĩa đa phương, rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới và thiếu quan tâm đến các liên minh lâu đời, ông Biden ủng hộ tinh thần đa phương ngay từ trong chiến dịch tranh cử: phối hợp với các đối tác và đồng minh để giải quyết các vấn đề chung. Do đó, quan hệ giữa Mỹ và hiện nay là Bộ tứ với Trung Quốc sẽ bước sang một giai đoạn mới dưới thời Chính quyền Biden.

Ở Đông Nam Á, một trong những khu vực mà tranh chấp Trung - Mỹ rõ ràng nhất, sự hồi sinh của Bộ tứ chắc chắn đang được theo dõi chặt chẽ. Đông Nam Á đã trở thành đối tượng cạnh tranh chiến lược của cả hai cường quốc: Biển Đông tiếp tục là một điểm nóng, trong đó Hải quân Mỹ thường xuyên thách thức yêu sách “đường đứt đoạn” bành trướng của Trung Quốc trong các Hoạt động Tự do Hàng hải thường xuyên.

Trải dài quá trình lịch sử, Đông Nam Á đã chứng kiến ​​sự can thiệp của các tác nhân bên ngoài vào nhiều giai đoạn khác nhau: Châu Âu đô hộ khu vực này hàng trăm năm; cả Mỹ và Liên Xô đều tranh giành khu vực này như một phần của Chiến tranh Lạnh. Ngay cả ngày nay, Đông Nam Á vẫn thu hút sự quan tâm đáng kể của toàn cầu, chiếm vị trí trung tâm của “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, một khái niệm chiến lược đã trở thành trọng tâm trong chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia phương Tây, bao gồm Mỹ, Đức và Pháp.

Trong suốt lịch sử của mình với tư cách là một tổ chức khu vực, ASEAN đã thực hiện các cách tiếp cận khác nhau để ngăn chặn sự can thiệp từ các cường quốc bên ngoài. Thời Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và Khối Xã hội Chủ Nghĩa, Hiệp hội đã ký Văn kiện lịch sử năm 1971 tuyên bố một khuôn khổ được gọi là Khu vực Hòa bình, Tự do và Trung lập (ZOPFAN), và trở thành kim chỉ nam để các nước thành viên điều chỉnh quan hệ của mình với các cường quốc bên ngoài.

Với sự hồi sinh của Bộ tứ, nhiều khả năng tình hình chiến lược trong khu vực sẽ trở nên phức tạp hơn, ảnh hưởng không nhỏ đến lập trường của Đông Nam Á với vai trò một khu vực trung lập như đã nêu trong ZOPFAN. Ở Biển Đông, điểm nhấn quan trọng trong khu vực, Mỹ trực tiếp thách thức tính hợp pháp của các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc. Trong khi đó, Trung Quốc cũng có những hành động gây quan ngại trong lĩnh vực an ninh hàng hải mà gần nhất là việc công bố Luật Cảnh sát biển mới. Mặc dù không có tuyên bố chủ quyền lãnh thổ của riêng mình trong khu vực, nhưng Bộ tứ vẫn quan tâm đến các tranh chấp như một vấn đề “thúc đẩy một trật tự tự do, dựa trên quy tắc mở, vì tiến bộ, an ninh và thịnh vượng chống lại các mối đe dọa đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”. Các thành viên ASEAN buộc phải thận trọng đối phó với những căng thẳng gia tăng trong khu vực.

Cấu trúc Bộ tứ mới 2.0 cũng có thể thách thức vị trí trung tâm của ASEAN, lấn lướt vai trò ngoại giao trung tâm ở Đông Nam Á và rộng hơn là Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Một cuộc đối thoại an ninh do Bộ tứ xây dựng và giới hạn trong bốn thành viên có khả năng đóng vị trí trung tâm trong trật tự an ninh của khu vực, có thể thay thế Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), được thành lập năm 1994, theo sáng kiến ​​của ASEAN nhằm nhấn mạnh vai trò trung tâm của Hiệp hội trong lĩnh vực an ninh với hình thức đối thoại về các vấn đề chính trị-an ninh cho 26 thành viên tham gia, bao gồm cả Mỹ và Trung Quốc. Nỗ lực của ASEAN cùng bàn và thảo luận về các mối quan tâm an ninh khu vực sẽ không còn dễ khi kiến ​​trúc an ninh Ấn Độ - Thái Bình Dương do Nhóm Bộ tứ chi phối, làm giảm nền tảng được ASEAN duy trì trong 27 năm trên cơ sở “đối thoại và hợp tác, bao gồm việc ra quyết định bằng sự đồng thuận, không can thiệp, thúc đẩy tiến bộ tiến tới hòa bình cho tất cả quốc gia khu vực”. Mặc dù Nhóm Bộ tứ trấn an ASEAN rằng sẽ tôn trọng sự thống nhất và trung tâm của Hiệp hội, Triển vọng ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương ký kết năm 2019 vẫn cần được đánh giá thường xuyên vì căng thẳng Trung - Mỹ gia tăng có thể làm thay đổi kế hoạch ban đầu của Nhóm Bộ tứ và một lần nữa, biến Đông Nam Á thành một đấu trường nguy hiểm của sự cạnh tranh quyền lực giữa các nước lớn./.

 

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

Liên kết Liên kết