Truy cập nội dung luôn

Nghiệp vụ ngoại giao Nghiệp vụ ngoại giao

Các dự án thuộc Sáng kiến “Vành đai và Con đường” của Trung Quốc được chào đón khác nhau tại các nước hạ nguồn sông Mê Kông

Sáng kiến "Vành đai và Con đường" (BRI) là nhân tố cốt lõi của chính sách đối ngoại Trung Quốc từ năm 2013. Đến năm 2019, trên 60 nước đã tham gia vào sáng kiến này; Trung Quốc được cho là đã đầu tư tổng cộng khoảng 127,7 tỷ USD vào nhiều dự án khác nhau, khiến BRI trở thành kế hoạch phát triển hạ tầng lớn nhất trong lịch sử. Khu vực hạ nguồn Mê Công có nhu cầu cao về đầu tư hạ tầng với các nền kinh tế tăng trưởng cao và thiếu hạ tầng hiện đại. Do vậy, các nước này rất quan tâm đến BRI. Về phần mình, Trung Quốc coi khu vực này là một trong những mục tiêu chính của BRI, vì sự gần gũi về địa lý cũng như mong muốn của Trung Quốc tăng kết nối giữa các tỉnh miền Nam với Đông Nam Á.

Công trường một dự án thủy điện trên sông Mekong do Trung Quốc đầu tư xây dựng tại Lào. Ảnh: Bloomberg.

Mặc dù cả 5 nước hạ nguồn Mê Công đã chính thức thông quan BRI, song lập trường thực sự lại khác nhau. Lào và Campuchia hết lòng nắm lấy các dự án, Việt Nam lại lo ngại về sáng kiến. Dù Thái Lan và Myanmar đã chấp nhận một số dự án lớn nhưng việc triển khai thực sự lại phải đối mặt với những trì hoãn và bước lùi. Ngoài những sự cân nhắc chính trị và kinh tế đối lập nhau trong nội bộ từng quốc gia, các nhân tố bên ngoài, bao gồm tính toán chiến lược của Trung Quốc và cạnh tranh nước lớn Mỹ - Trung ngày càng sâu sắc, khiến các nước khu vực gặp thách thức ngày càng lớn trong duy trì cân bằng giữa hiện thực hóa khát vọng phát triển hạ tầng và duy trì tự chủ chiến lược.

Dự án hàng đầu của BRI tại Myanmar là Hành lang kinh tế Trung Quốc - Myanmar với 4 cấu phần chính là tuyến đường sắt cao tốc Vân Nam - Muse - Mandalay - Kyaukpyu (bang Rakhine) dọc theo các đường ống dầu khí, cảng nước sâu cuối tuyến đường sắt tại cửa vịnh Bengal, dự án thành phố mới gần cố đô Yangoon và Khu hợp tác kinh tế biên giới tại Muse. Tuy nhiên, cho đến tháng 9/2020, chưa có công trình lớn nào được triển khai dù nhiều nghiên cứu khả thi đã được tiến hành. Dự án BRI "chủ chốt" tại Thái Lan là tuyến đường sắt cao tốc 873km từ Bangkok tới Nong Khai sát biên giới Lào, một phần của dự án đường sắt Côn Minh - Singapore. Dự án đã bị trì hoãn nhiều lần do hai bên không thống nhất các điều khoản về kỹ thuật và tài chính. Dự án BRI quan trọng nhất tại Lào là tuyến đường sắt cao tốc Viêng Chăn - Boten (sát biên giới với Trung Quốc), cũng là một phần của tuyến đường sắt Côn Minh - Singapore, trị giá 5,9 tỷ USD, hơn 1/3 GDP Lào. Hầu như toàn bộ chi phí là do Eximbank Trung Quốc cho vay. Dự kiến dự án sẽ đi vào hoạt động vào tháng 12/2021. Ngoài ra, Trung Quốc còn đầu tư vào một số dự án năng lượng lớn, trong đó có 7 đập thủy điện trên sông Nam Ou, một phụ lưu lớn của sông Mê Công, với tổng trị giá 2,7 tỷ USD.

Lào là một bộ phận cấu thành mạnh mẽ của BRI với việc thông qua dự án đường sắt với chi phí cao và rủi ro tài chính. Người ta lo ngại rằng Lào sẽ không thể trả nợ Trung Quốc. Đầu tháng 9/2020, Lào đã nhượng cổ phần kiểm soát trong công ty điện lực quốc gia cho Công ty lưới điện Nam Trung Quốc, làm dấy lên quan ngại Lào rơi vào bẫy nợ Trung Quốc. Những đánh giá về tỷ lệ nợ công và dự trữ ngoại tệ của Lào hay hạ xếp hạng tín dụng Lào của các tổ chức tài chính quốc tế là những dấu hiệu đáng lo ngại cho cả Lào và Trung Quốc. Với Lào, nếu vỡ nợ, tăng trưởng kinh tế và tự chủ chính trị sẽ bị đe dọa. Với Trung Quốc, một ví dụ khác của ngoại giao bẫy nợ sẽ làm xói mòn uy tín của Trung Quốc cũng như BRI.

Campuchia là một trong những đối tác BRI chính của Trung Quốc tại Đông Nam Á. Đầu năm 2018, Bộ trưởng Giao thông Campuchia đã tuyên bố hơn 2.000km đường bộ, 7 cây cầu lớn và một cảng container mới tại cảng tự trị Phnom Penh đã được xây dựng với sự hỗ trợ của Trung Quốc. Một số dự án hạ tầng lớn khởi công từ trước BRI cũng được dán nhãn lại là một phần của BRI (ví dụ đặc khu kinh tế Sihanoukville từ năm 2008). Ngoài ra còn có các dự án cao tốc Phnom Penh - Sihanoukville dài 190km trị giá 1,9 tỷ USD, sân bay Kandal trị giá 1,5 tỷ USD thì vay Trung Quốc 1,1 tỷ USD, dự án phóng vệ tinh viễn thông đầu tiên của Campuchia vào năm 2021 liên doanh với Tập đoàn Trung Quốc Great Wall Industry. Đặc biệt đáng chú ý là dự án đặc khu đầu tư Dara Sakor gây tranh cãi trị giá 3,8 tỷ USD do một công ty Trung Quốc kiểm soát với thời hạn thuê đất lên đến 99 năm. Chiếm 20% đường bờ biển của Campuchia, đặc khu sẽ bao gồm một sân bay quốc tế, một cảng biển nước sâu, công viên công nghiệp, khác sạn, trạm điện, nhà máy xử lý nước thải, trung tâm y tế… Campuchia ủng hộ mạnh mẽ BRI không chỉ vì lợi ích kinh tế, mà còn vì Bắc Kinh đã ủng hộ chính trị cho Thủ tướng Hun Sen trước các sức ép quốc tế về sự độc tài và hồ sơ nhân quyền tồi tệ của ông này. Việc Campuchia phát triển các dự án BRI thông qua các công ty tư nhân chứ không phải các khoản vay chính phủ có thể giúp giảm rủi ro bẫy nợ. Tuy vậy, việc chấp nhận các dự án hạ tầng lớn của Trung Quốc cuối cùng sẽ hạn chế tính tự chủ chiến lược của Campuchia và dẫn đến phụ thuộc kinh tế vào Trung Quốc. Lệnh trừng phạt nói trên của Mỹ cũng cho thấy nguy cơ Campuchia bị kéo vào cuộc cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc nếu Campuchia cho phép các dự án BRI được sử dụng để gia tăng tham vọng quân sự của Trung Quốc tại khu vực.

Trong số 5 quốc gia hạ nguồn Mê Công, Việt Nam thận trọng nhất. Mặc dù chấp thuận BRI và AIIB, song Việt Nam rất miễn cưỡng trong triển khai các dự án BRI. Đến tháng 9/2020, chỉ một khoản vay 250 triệu USD cho dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông chính thức được coi là trong khuôn khổ BRI, theo cả Việt Nam và Trung Quốc. Trung Quốc đơn phương coi dự án nhiệt điện Vinh Tan 1 công suất 1.200MW tại Bình Thuận là dự án BRI.

Sự cẩn trọng của Việt Nam có thể do 3 nhân tố. Việt Nam đã có nhiều kinh nghiệm tiêu cực đối với các dự án hạ tầng do Trung Quốc cấp vốn, với các sự cố như chất lượng kém, trì hoãn, đội vốn. Việt Nam nhận thấy các điều khoản kinh tế và điều kiện vay của Trung Quốc không lấy gì làm thu hút và có thể tiếp cận các nguồn vốn khác, như vay từ các đối tác cung cấp ODA hay các thể chế tài chính đa phương hoặc khu vực tư nhân. Việt Nam cũng lo ngại về các hàm ý chiến lược của BRI trong bối cảnh tranh chấp Biển Đông, chẳng hạn chấp nhận các khoản vay từ Trung Quốc sẽ làm xói mòn tính tự chủ chiến lược của Việt Nam và khiến Hà Nội khó khăn hơn trong chống lại các hành động bắt nạt trên biển.

Tình hình BRI nói trên tại khu vực hạ nguồn Mê Công cho thấy các quốc gia trong khu vực có những cách tiếp cận khác nhau dựa trên quan điểm của họ về các mối đe dọa và cơ hội mà BRI mang lại. Trong khi Lào và Campuchia thấy cơ hội nhiều hơn là đe dọa, thì tranh chấp Biển Đông và kinh nghiệm riêng biệt của Việt Nam chống lại sự xâm lược của Trung Quốc trong lịch sử khiến nước này lo ngại cao độ về BRI. Thái Lan và Myanmar đứng ở giữa, cởi mở hơn Việt Nam song ít nhiệt tình hơn Lào và Campuchia./.

 

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 


Tin liên quan
Một tuyến vận tải hàng hóa mới từ Việt Nam đến bờ đông Hoa Kỳ    23/03/2021
World Bank công bố dự báo về kinh tế Việt Nam năm 2021    23/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 22/3/2021    23/03/2021
Danh mục Dự án kêu gọi viện trợ PCPNN trên địa bàn tỉnh Tiền Giang giai đoạn từ năm 2020 đến hết năm 2025    23/03/2021
Trung Quốc cần cải thiện sức mạnh mềm để tạo niềm tin trong quan hệ với các nước ASEAN    22/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 19/3/2021    22/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 18/3/2021    19/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 17/3/2021    19/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 16/3/2021    19/03/2021
Xuất khẩu thép của Việt Nam tăng mạnh trong tháng 2/2021    19/03/2021

Liên kết Liên kết