Truy cập nội dung luôn

Nghiệp vụ ngoại giao Nghiệp vụ ngoại giao

Các nước ASEAN ngày càng tỏ rõ quan điểm về Biển Đông

Các nước ASEAN có đang "chơi lớn" đối với các yêu sách phi lý ở Biển Đông, đặc biệt là với Trung Quốc? Mới đây, Malaysia đã trình Liên hợp quốc báo cáo Ranh giới thềm lục địa ngoài khu vực 200 hải lý, Ngoại trưởng Malaysia Datuk Saifuddin Abdullah cũng lên tiếng cho rằng các yêu sách biển của Trung Quốc ở Biển Đông là "lố bịch".

Ngoại trừ Trung Quốc và Đài Loan, không một quốc gia nào thừa nhận các yêu sách này. Nếu không vì tiềm lực quân sự phát triển và ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc thì các yêu sách này đúng là "chuyện nực cười". Việc quốc gia yêu sách đảo đá không có người ở và chìm dưới nước, cách xa đường bờ biển hàng nghìn dặm như một phần lãnh thổ của quốc gia mình là điều "hết sức vô lý". Nếu yêu sách được gọi là "lịch sử" được áp dụng, điều gì sẽ ngăn cản các quốc gia khác làm điều tương tự và việc làm này hoàn toàn đi ngược lại các quy định và hiệp ước quốc tế đã có từ trước đến nay.

Tuy nhiên, các bước đi gần đây của Malaysia cho thấy chính sách "ngoại giao thầm lặng" của nước này trong vấn đề Biển Đông đã chấm dứt. Không áp dụng thái độ cứng rắn của Việt Nam hay sự bền bỉ của Philippines trong tranh chấp biển với Trung Quốc, thay vào đó là sự sẵn sàng bày tỏ khác biệt với Trung Quốc về là một bước khởi đầu từ các chính sách lâu dài mang tính xây dựng với cường quốc châu Á đang trỗi dậy.

Malaysia cũng thể hiện chính sách "trung lập" giữa 3 cường quốc lớn và thúc đẩy khái niệm của khu vực này là "Khu vực Hòa Bình, Tự do và Trung lập" (ZOPFAN). Việc Trung Quốc coi các yêu sách ở Biển Đông là một trong những lợi ích cốt lõi khiến ý tưởng ZOPFAN khó được duy trì, đi ngược lại Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC) của ASEAN. Trung Quốc không tôn trọng ý tưởng về vai trò trung tâm của ASEAN trong việc giải quyết các vấn đề có ảnh hưởng đến ASEAN hoặc các quốc gia thành viên, thông qua việc ủng hộ giải quyết song phương với từng nước về các tranh chấp biển.

Trung Quốc thường ca ngợi bản thân, cho rằng sẽ trở thành một cường quốc toàn cầu khác với Mỹ; khẳng định Trung Quốc sẽ "không bao giờ là bá chủ khu vực hay toàn cầu". Tuy nhiên, các chính sách và hành động của Trung Quốc áp dụng với các quốc gia Đông Nam Á trong các vấn đề biển chỉ cho thấy rằng nước này đang hướng tới mục tiêu này. Các bước đi của Trung Quốc là minh chứng cho sự tự phủ định bản thân. Các quốc gia Đông Nam Á – từng nước hay cả tập thể – đều không tương xứng với sức mạnh và tầm ảnh hưởng toàn cầu của Trung Quốc.

Tuy nhiên, việc Trung Quốc ngày càng tăng cường các hoạt động nhằm khẳng định các yêu sách biển của mình sẽ chỉ khiến các quốc gia trong khu vực quyết tâm chống lại Trung Quốc hơn. Các chính sách tự hủy của Trung Quốc cũng là một điều may mắn cho Mỹ. Để kiểm chứng cách cư xử ít thân thiện của Trung Quốc, các quốc gia khu vực sẽ thể hiện sự nhượng bộ để đảm bảo Mỹ vẫn sẽ tích cực can thiệp vào khu vực này.

Một điều không thể phủ nhận rằng việc Trung Quốc đang trỗi dậy sẽ đem đến ngày càng nhiều lợi ích quốc tế hợp pháp như việc đảm bảo tuyến đường thương mại qua các khu vực Trung Quốc đang phụ thuộc sẽ luôn rộng mở và thoải mái. Tuy nhiên, chắc chắn Trung Quốc cần sử dụng tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của mình tại các diễn đàn quốc tế như Liên hợp quốc nhằm xây dựng các quy tắc mới đề cao nhận thức về lợi ích của Trung Quốc trong khi vẫn tôn trọng lợi ích của các quốc gia nhỏ hơn. Tại thời điểm ngay cả khi các quốc gia phương Tây đang có một cái nhìn mới và đầy ghen tị về "đế chế Trung Quốc", Bắc Kinh cần thay đổi và làm suy giảm sự sợ hãi trong khu vực và trên thế giới rằng họ muốn trở thành một cường quốc thân thiện.  

Không thể phủ nhận Biển Đông đã bị ảnh hưởng bởi truyền thông trong những năm gần đây do các hoạt động gây hấn của Trung Quốc trong khu vực. Bắc Kinh đã và đang xây dựng các đảo nhân tạo và quân sự hóa một số đảo để củng cố các yêu sách của mình trên toàn bộ khu vực Biển Đông bất chấp yêu sách "đường 9 đoạn" đã bị Tòa án Trọng tài Thường trực (PCA) bác bỏ trong vụ kiện của Philippines năm 2016.

Thái Bình Dương tháng 6/2018. Tàu USS William P. Lawrence (DDG 110) dẫn đầu đội hình với tàu chiến RSS Tenacious (71) Hải quân Singapore, tàu chiến INS Sahyadri (F49) Hải quân Ấn Độ và tàu chiến BRP Davao Del Sur (LD602) và BRP Andres Bonifacio (FF 17) hải quân Philippines trong cuộc diễn tập đi theo đội hình. Nguồn: Hải quân Mỹ.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn duy trì các hành động gây hấn trong năm qua như việc tàu khảo sát Trung Quốc Haiyang Dizhi 8 xâm nhập sâu vào vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Trên thực tế, Trung Quốc đã coi nhẹ tất cả các yêu sách của các nước láng giềng đối với Biển Đông. Nước này thậm chí cũng không bị ảnh hưởng bởi quyền tự do hoạt động hàng hải của Mỹ trong khu vực, làm gia tăng lòng tin của Trung Quốc về khả năng giám sát và quân sự để bảo vệ các yêu sách của mình.

Biển Đông là khu vực cực kỳ quan trọng với nhập khẩu hàng hóa và xuất khẩu năng lượng của Trung Quốc. Khoảng 80% nhập khẩu năng lượng của Trung Quốc đi qua eo biển Malacca và Biển Đông, trong khi 90% giao dịch hàng hóa của Trung Quốc là hàng hải. Ngoài ra, Biển Đông cũng là một ngư trường giàu có - 10% nguồn cá toàn cầu - có thể đáp ứng tầng lớp trung lưu đang phát triển của Trung Quốc. Đáy Biển Đông được cho là chứa khối lượng lớn tài nguyên năng lượng chưa được khai thác - khoảng 190 nghìn tỷ feet khối khí đốt và 11 tỷ thùng dầu.

Việc các định nghĩa về đảo, đá và đường cơ sở được quy định không rõ ràng trong Công ước của Liên Hợp Quốc về Luật biển đã tạo thuận lợi cho Trung Quốc và nước này đang sử dụng sự thiếu rõ ràng và đồng thuận này để đưa ra các yêu sách trong khu vực. Điều này cũng có nghĩa các vấn đề chủ quyền không thể được giải quyết một cách rõ ràng vì mỗi bên liên quan đang sử dụng một cách giải thích khác nhau. Phán quyết của PCA năm 2016 bị Trung Quốc bác bỏ, việc Mỹ không phê chuẩn UNCLOS và việc Bộ quy tắc ứng xử tại Biển Đông giữa ASEAN và Trung Quốc còn gặp nhiều khó khăn do khác biệt giữa các bên khiến không cơ quan nào có thể đóng vai trò trọng tài viên được tất cả các bên chấp nhận.

Trong một kịch bản như vậy, giải pháp duy nhất là tạo ra sự cân bằng quyền lực trong khu vực giữa tất cả các nước có liên quan và những nước ngoài khu vực, bao gồm cả nhóm Bộ Tứ của Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản và Australia. Xu hướng xem xét vấn đề Biển Đông thông qua lăng kính của Trung Quốc có thể phản tác dụng trong việc duy trì sự chú ý của truyền thông quốc tế về Biển Đông, do đó cần có sự tham gia của quốc tế. Lợi ích của Trung Quốc là coi vấn đề Biển Đông là vấn đề khu vực và đối phó với từng thành viên ASEAN. Khi trục quyền lực toàn cầu chuyển từ Tây sang Đông, khu vực Biển Đông sẽ nổi lên như là nút chính của trật tự Châu Á.

ASEAN được dự báo sẽ vượt qua EU và Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới vào năm 2050, sau Trung Quốc, Ấn Độ và Mỹ. ASEAN có hơn 380 triệu người dưới 35 tuổi. Tầng lớp trung lưu ASEAN dự kiến ​​tăng gấp đôi lên 334 triệu người vào năm 2030 và có đến 70% dân số thành thị vào năm 2050. Với sự tăng trưởng của các nền kinh tế khu vực và tiềm năng tài nguyên thiên nhiên, Biển Đông khả năng ​​sẽ trở thành một trung tâm năng động, nơi năng lượng, hàng hóa, công nghệ và dữ liệu sẽ lan tỏa và ảnh hưởng đến toàn thế giới. Thay đổi hướng truyền thông là cần thiết để đẩy vấn đề Biển Đông lên đầu chương trình nghị sự toàn cầu. Chỉ khi đó, cộng đồng quốc tế mới được tham gia và giúp định hình một trật tự dựa trên quy tắc hoặc dựa trên sự đồng thuận trong khu vực Biển Đông.

Về phần Ấn Độ, tháng 11/2019, Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajnath Singh tham dự Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN tại Bangkok và thảo luận về một loạt các vấn đề chiến lược với trọng tâm là Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương. Trong cuộc họp với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Mark Esper, ông Singh tái khẳng định tầm nhìn của New Delhi về một khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở, tuân thủ trật tự dựa trên các quy tắc và tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.

 Sau "Tầm nhìn hướng Đông và Hành động hướng Đông", Ấn Độ cần "Suy nghĩ hướng Đông". Các phương tiện truyền thông Ấn Độ vẫn chưa đưa tin đầy đủ về ASEAN và Biển Đông khiến người Ấn Độ có rất ít thông tin về những gì đang xảy ra ở Singapore, Việt Nam hoặc Indonesia dù khu vực này phải là ưu tiên cốt lõi của chính sách đối ngoại Ấn Độ. Điều này phải thay đổi và Ấn Độ cần tập trung nhiều hơn vào ASEAN; nhấn mạnh hơn vào quan hệ lịch sử của Ấn Độ với khu vực như ảnh hưởng của các vị vua Chola cổ đại ở miền Nam Ấn Độ đối với Đông Nam Á hoặc di sản UNESCO Mỹ Sơn ở Việt Nam. Điều này sẽ giúp loại bỏ nhận thức rằng khu vực Biển Đông là vùng độc quyền của Trung Quốc và tập trung vào khu vực sẽ là trung tâm tăng trưởng toàn cầu trong tương lai. Biển Đông không còn có thể được coi là một vấn đề Đông Nam Á. Đây là một vấn đề toàn cầu, đòi hỏi truyền thông đưa tin chi tiết và cân bằng hơn, gồm cả quan điểm lịch sử và tầm quan trọng của khu vực trong tương lai.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo 


Tin liên quan
Việt Nam là nơi làm tổ cho những gã khổng lồ điện tử toàn cầu    04/03/2021
Có quá nhiều thách thức trong quá trình trỗi dậy toàn cầu của Trung Quốc    04/03/2021
Cập nhật tình hình dịch Covid-19 trên toàn thế giới đến ngày 03/3/2021    04/03/2021
Ủy ban nhân dân tỉnh thành lập Cụm Công nghiệp Thạnh Tân, huyện Tân Phước    04/03/2021
Hội nghị thường niên với các Tổ chức phi chính phủ nước ngoài tại Thành phố Hồ Chí Minh    04/03/2021
Tiếp tục củng cố và mở rộng quan hệ hợp tác giữa tỉnh Tiền Giang và Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh    04/03/2021
Diễn đàn về hợp tác kinh doanh bền vững Hà Lan - Việt Nam dành cho Đồng bằng sông Cửu Long    04/03/2021
ÐIỂM TIN ÐỐI NGOẠI ÐỊA PHƯƠNG - OUTSTANDING DIPLOMATIC ACTIVITIES OF TIEN GIANG    04/03/2021
Tiền Giang khai trương điểm bán sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng của tỉnh tại Phường 6, thành phố Mỹ Tho    03/03/2021
Tình hình phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Tiền Giang tháng 01 năm 2021    03/03/2021

Liên kết Liên kết