Truy cập nội dung luôn

Thông tin tuyên truyền Thông tin tuyên truyền

Cần một Bộ Quy tắc ứng xử cho Biển Đông (COC) với sự tham gia của các nước có lợi ích liên quan

Trung Quốc và các láng giềng trên biển, bao gồm Brunei, Đài Loan, Philippines, Indonesia, Việt Nam và Malaysia, đã tranh cãi về các tuyên bố lãnh thổ ở Biển Đông giàu tài nguyên trong một thời gian dài. Mặc dù ý tưởng về Bộ quy tắc ứng xử (COC) được hình thành vào năm 1996, nhưng nó chỉ được chính thức thừa nhận vào năm 2002 tại Hội nghị thượng đỉnh Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á - Trung Quốc ở Campuchia, khi các nước tranh chấp, sau nhiều năm đàm phán, đã nhất trí soạn thảo "Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông". Kể từ đó, các nước ASEAN và Trung Quốc đã tham gia vào các cuộc đàm phán về khuôn khổ cho COC trong vùng biển tranh chấp này. Bộ ứng xử nhằm Mục tiêu là giải quyết các tuyên bố đang tranh cãi trong khi quản lý các mối quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực ASEAN, một nhiệm vụ chính trị khó khăn. Trong khi Văn bản dự thảo đàm phán duy nhất về Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (SDNT) "mang tính cột mốc" được công bố vào tháng 8/ 2018, thì tiến độ tổng thể trong các cuộc đàm phán vẫn còn chậm chạp.

Mặc dù ASEAN và Trung Quốc đã đồng ý hoàn tất COC vào năm 2022, tuy nhiên hiện tại điều này là khó có thể xảy ra. Các cuộc thảo luận COC chủ yếu do Việt Nam giữ vai trò chủ đạo và tập trung chủ yếu vào lợi ích của các bên tranh chấp Trung Quốc - ASEAN. Tuy nhiên, một vấn đề hiện vẫn chưa được thảo luận đã khiến đặt ra câu hỏi: Liệu COC có bảo vệ lợi ích của các quốc gia không có nằm trong khu vực này hay không?

Khi Việt Nam làm chủ tịch ASEAN, các vấn đề Biển Đông, cạnh tranh Mỹ - Trung là những thách thức. Nguồn: TGVN

Ngoài 7 bên tranh chấp, còn có một số bên liên quan khác ở Biển Đông bao gồm các quốc gia như Australia, Ấn Độ, Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Nga và các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu - tất cả đều có lợi ích địa chính trị và thương mại đa dạng trong khu vực. Khi các bên không có tuyên bố chủ quyền này giúp thúc đẩy ổn định và an ninh khu vực, cùng với việc tạo điều kiện giải quyết tranh chấp và kiềm chế ảnh hưởng của Trung Quốc, điều quan trọng là khuôn khổ COC cũng phải bảo vệ các lợi ích kinh tế và an ninh của họ trong khu vực.

Đối thoại an ninh của nhóm Bộ tứ (QUAD) gồm Nhật Bản, Mỹ, Australia, và Ấn Độ phải tìm cách tác động đến các cuộc đàm phán COC. Có lẽ chủ nghĩa phiêu lưu quân sự - hàng hải gần đây của Trung Quốc ở Biển Đông, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 đang hoành hành, có thể tạo động lực cho việc theo đuổi COC "bao gồm cả các bên không có tuyên bố chủ quyền".

Các nước tranh chấp có yêu sách (thường chồng lấn) ở Biển Đông. Nhưng Trung Quốc tuyên bố phần lớn nhất (lên đến 90%) lãnh thổ dưới cái gọi là "đường chín đoạn". Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường các hoạt động quân sự ở Biển Đông - từ tiến hành các cuộc diễn tập hải quân đến xây dựng các tiền đồn quân sự và công nghiệp trên các đảo nhân tạo của mình. Ngay cả khi đại dịch Covid-19 mới diễn ra trong năm 2020, các hành động đơn phương của Trung Quốc trong khu vực vẫn tiếp tục không suy giảm.

Có thể cho rằng, Bắc Kinh đang sử dụng các cuộc đàm phán COC đang diễn ra như một cái cớ để giành thời gian củng cố các tuyên bố chủ quyền của mình ở Biển Đông. Hơn nữa, họ cũng đang hiện đại hóa các khả năng quân sự của mình để đảm bảo vị thế thương lượng được củng cố trong khi đàm phán COC, ứng phó lại sự hiện diện quân sự của Mỹ trong khu vực. Trung Quốc cũng đã từ chối chấp nhận một COC mang tính ràng buộc, khiến cho vấn đề gây tranh cãi tiếp tục khó có khả năng được giải quyết. Đồng thời, Trung Quốc cũng đề xuất các điều khoản cho SDNT có lợi cho họ, bao gồm một điều khoản hạn chế các bên thứ ba tiến hành các cuộc tập trận quân sự chung trong khu vực mà không cần thông báo trước cho "các bên liên quan". Ba quốc gia thuộc Nhóm Quad gồm Ấn Độ, Nhật Bản và Mỹ chỉ trích nỗ lực của Trung Quốc nhằm hạn chế vai trò của họ trong khu vực, nhấn mạnh về sự cần thiết của COC phải phù hợp với luật pháp quốc tế để đảm bảo tự do hàng hải và ngăn cản các quyền và lợi ích của các bên liên quan trong khu vực.

Trong bối cảnh như vậy, các cuộc tập trận tuần tra chung ở Biển Đông của Bộ tứ Quad là cơ chế xây dựng lòng tin chính có thể giúp kiềm chế sự quyết đoán ngày càng tăng của Trung Quốc. Ví dụ, các cuộc tập trận quân sự ở Biển Philippines trong tháng 7 của Australia, Nhật Bản và Mỹ nhấn mạnh cam kết của họ đối với "Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở". Mới đây, trong tháng 7, trong sự chuyển hướng từ chính sách giải quyết hòa bình trước đó, Mỹ rõ ràng ủng hộ ASEAN ở Biển Đông trước Trung Quốc "săn mồi", trong khi Australia bác bỏ các tuyên bố chủ quyền của Bắc Kinh đối với khu vực. Những động thái này sẽ giúp khuyến kích các quốc gia không có tuyên bố chủ quyền khác, bao gồm cả các quốc gia khác trong Nhóm Quad, trong cuộc cạnh tranh chống lại Trung Quốc ở Biển Đông.

Điều quan trọng cần lưu ý là lợi ích của Bộ tứ ở Biển Đông không chỉ đơn thuần là thách thức các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc. Biển Đông có vị trí quan trọng đối với thương mại và vận tải toàn cầu với giá trị thương mại 1.200 tỷ USD của Mỹ, hơn một nửa thương mại của Ấn Độ, 2/3 thương mại của Australia và gần 60% nguồn cung cấp năng lượng của Nhật Bản đi qua các tuyến đường biển trên Biển Đông (SLOC). Nhật Bản và Ấn Độ đều tham gia vào các hoạt động khai thác dầu khí ở Biển Đông. Hơn nữa, đối với Nhật Bản, việc kiềm chế chủ nghĩa bành trướng của Trung Quốc ở Biển Đông có thể sẽ tác động đến các tranh chấp lãnh thổ của chính nước này ở Biển Hoa Đông. Đối với Mỹ, đương nhiên, cuộc chiến chủ yếu là nhằm khẳng định lại quyền bá chủ toàn cầu của Mỹ trong khi đặt câu hỏi về vai trò của Trung Quốc. Australia, tuy không bị ảnh hưởng nhiều bởi sự hiện diện của Trung Quốc ở Biển Đông do phần lớn thương mại của nước này đi đến và đi từ Trung Quốc, nhưng cũng ủng hộ trật tự dựa trên luật lệ ở Biển Đông. Nhưng trong bối cảnh hậu Covid-19 khi mối quan hệ giữa Australia và Trung Quốc đang ở mức "thấp nhất mọi thời đại", sự suy sút về các quyền của bên thứ ba ở Biển Đông (chủ yếu là sự hiện diện của Mỹ) cũng làm phát sinh những lo ngại về an ninh cho Australia.

Bên cạnh đó, những nỗ lực của Bắc Kinh nhằm kiểm soát phần lớn vùng đáy biển giàu dầu mỏ đã buộc các bên có tranh chấp khác phải hợp tác với nhau, cũng như với các quốc gia không có tuyên bố chủ quyền. "Triển vọng ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương" được công bố gần đây là sự thể hiện rõ ràng về sự thống nhất giữa mười quốc gia thành viên ASEAN, mặc dù có những quan ngại chung; sự thống nhất này bây giờ cần phải xuất hiện tại các cuộc đàm phán COC. Nói một cách đơn giản, các quốc gia tranh chấp cần các đối tác Bộ tứ để cân bằng sự thống trị ngày càng tăng của Trung Quốc. Sức mạnh hải quân của Bộ tứ tổng hợp có thể đảm bảo sự cân bằng quyền lực ở Biển Đông và do đó mang lại lợi ích cho các quốc gia ASEAN nhỏ hơn.

"Chiến lược lấn chiếm tăng dần" của Bắc Kinh ở Biển Đông khiến các vùng đặc quyền kinh tế gặp rủi ro đồng thời làm tăng khả năng Trung Quốc độc quyền đối với SLOCs. COC có tầm quan trọng chiến lược to lớn, đặc biệt khi được nhìn nhận qua lăng kính của mối quan hệ Bộ Tứ - Trung Quốc đang ngày càng đối đầu hơn. Không nên bỏ qua cách tiếp cận Ấn Độ - Thái Bình Dương của Bộ tứ tập trung vào vai trò trung tâm của ASEAN; một COC bao gồm cả lợi ích của Quad sẽ chỉ củng cố thêm sự chấp nhận này. Hơn nữa, một COC bao gồm cả Bộ tứ sẽ bổ sung thêm các chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của từng quốc gia, qua đó mở rộng phạm vi hỗ trợ của họ đối với một COC do ASEAN thúc đẩy./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp tin các báo

 


Tin liên quan
Việt Nam khẳng định không dùng chính sách tỷ giá để tạo lợi thế cạnh tranh trong thương mại quốc tế    30/10/2020
Quan hệ thương mại Australia - Trung Quốc tiếp tục chao đảo với cuộc chiến chống bán phá giá    30/10/2020
Hội nghị gặp gỡ doanh nhân kiều bào vì sự phát triển TP. HCM và các tỉnh, thành phía Nam    29/10/2020
Bản tin Ngoại giao kinh tế (Thứ Ba, ngày 27/10/2020)    28/10/2020
Việt Nam sẽ trở thành “con hổ Châu Á” tiếp theo sau Trung Quốc    28/10/2020
Báo chí Trung Quốc bình luận về sức hấp dẫn của Việt Nam trong thu hút FDI toàn cầu    27/10/2020
Các nước hỗ trợ nhân đạo cho Việt Nam ứng phó lũ lụt ở miền Trung    27/10/2020
Trung Quốc ban hành “Luật kiểm soát xuất khẩu” để tăng cường quản lý các hoạt động thương mại vì mục tiêu an ninh và lợi ích quốc gia    26/10/2020
Thông báo tuyển dụng của Bộ Ngoại giao    26/10/2020
Định hình mới về chính sách Trung Quốc đối với 5 nước ASEAN sau chuyến thăm của Ngoại trưởng Vương Nghị    23/10/2020

Liên kết Liên kết

Thống kê truy cập Thống kê truy cập

  Đang truy cập : 4
  Hôm nay: 16
  Tổng lượt truy cập: 104559