Truy cập nội dung luôn

Nội dung bài viết

Ván cờ Trung Đông trong chính sách của Trung Quốc
12/04/2022

​Trong vài năm qua, quan hệ của Trung Quốc với Trung Đông đã được chú ý đến. Các chuyên gia như Tướng Kenneth F. McKenzie Jr và Rush Doshi đã coi lý thuyết chuyển giao quyền lực như một khuôn khổ để hiểu về quan hệ Trung - Mỹ.

Theo khuôn khổ này, Trung Quốc được dự đoán sẽ ngày càng can dự nhiều hơn vào Trung Đông để bảo vệ các lợi ích kinh tế và thiết lập phạm vi ảnh hưởng riêng nhằm làm suy yếu Mỹ. Trong bối cảnh Mỹ nỗ lực rút khỏi Trung Đông, Trung Quốc được cho là sẽ lấn át Nga để lấp đầy khoảng trống quyền lực mà Mỹ bỏ lại dựa vào sức mạnh kinh tế vượt trội.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Hossein Amir-Abdollahian (phải) gặp người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị tại tỉnh Giang Tô ngày 14-1. Ảnh: Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Trước hết, Trung Đông ở một vị trí khó xử trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Một mặt, Bắc Kinh không thể phớt lờ những gì xảy ra ở đây vì lý do an ninh năng lượng, chống khủng bố và các lợi ích thương mại. Các vấn đề an ninh của Trung Đông là trọng tâm trong các cuộc tranh luận giữa các cường quốc. Mặt khác, sự cạnh tranh ngày càng gia tăng với Mỹ sẽ buộc Trung Quốc phải dồn trọng tâm vào Châu Á. Việc đóng một vai trò tích cực hơn ở Trung Đông đặt ra những thách thức lớn đối với chính sách ngoại giao của Trung Quốc. Mặc dù Trung Quốc hiểu rằng việc tham gia hạn chế hiện nay vào các vấn đề khu vực sẽ làm suy yếu khả năng cạnh tranh, nhưng nếu điều chỉnh gia tăng sự can dự sẽ có nguy cơ mở ra một "chiếc hộp Pandora" vào thời điểm mà các ưu tiên trong nước và ở khu vực Châu Á cần được chú ý nhiều.

Thứ hai, khả năng xảy ra các tình huống bất ngờ cũng là một nhân tố then chốt. Cuộc khủng hoảng Libya năm 2011, Trung Quốc phải sơ tán khoảng 36.000 công dân, dẫn tới sự thay đổi đáng kể trong cách tư duy của Trung Quốc về các lợi ích ở nước ngoài và vai trò của quân đội để bảo vệ các lợi ích đó. Điều đó được thực hiện nhờ sự kết hợp giữa một cú sốc lớn từ bên ngoài và sự hiện diện của các nhà hoạch định chính sách hàng đầu ở Trung Quốc. Hiện nay, những thay đổi chính sách chủ yếu phụ thuộc vào việc liệu có xảy ra một cuộc khủng hoảng quy mô lớn khác hay không. Tuy nhiên, khả năng xảy ra các cuộc khủng hoảng quy mô lớn là khá ít trong thời điểm hiện nay. Các nhà hoạch định chính sách của Trung Quốc nhận thấy không thực sự cần thiết phải thay đổi chính sách khẩn cấp, đặc biệt là gia tăng sự can dự của quân đội so với trước đây. Điều quan trọng là không nên tin rằng cách tiếp cận quân sự hóa của Trung Quốc để bảo vệ lợi ích trong khu vực là điều không thể tránh khỏi.

Cuối cùng, hành vi và chiến lược của các nước trong khu vực luôn ở thế chủ động. Các nước có thể áp dụng các chiến lược khác nhau để giành lấy sự ủng hộ của các cường quốc. Với “chiếc ghế” Ủy viên thường trực trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, sức mạnh kinh tế to lớn và sự tham gia tối thiểu vào các mối quan hệ đối địch trong khu vực, không có gì ngạc nhiên khi nhiều nhà hoạch định chính sách trong khu vực coi Trung Quốc là một “nguồn tài nguyên chưa được khai thác”.

Tương lai, rất khó để biết liệu vai trò của Trung Quốc ở Trung Đông sẽ phát triển như thế nào. Cách tiếp cận của Trung Quốc đối với Trung Đông phức tạp hơn nhiều so với hình dung của đa số. Nó được định hình bởi các ưu tiên riêng, tình huống bất ngờ và động lực của khu vực. Trong khi các học giả và các nhà phân tích sẽ phải hết sức chú ý khi nghiên cứu về sự tương tác của những yếu tố này, các nhà hoạch định chính sách nên tránh sai lầm khi nhìn mọi thứ dưới góc độ cạnh tranh Mỹ-Trung./.

Sở Ngoại vụ tổng hợp từ các báo

Liên kết Liên kết